Child Sexual Abuse In Kotri

Why Kotri? 
 No primary data, all is secondary data
Quotes and attribution from area people.
Expert opinion?
 Unimpressive. 
Some figure charts, fotos,
Cases reported in media 
Medical and psychological side not covered 
What is new and unique in this story? 

Group A - Topic: Child Sexual Abuse In Kotri

1) Rameez lakho: Introduction , Brief discription of these children ,
precisely discussion on the basis of child abuse why is happening and
what is the life after this tragedy , and which kind of diseases attack on child by these activities

2) M. Amin : These type of child in kotri how are being victim of this activity,
plus the reasons behind being victim , what is their situation , why do people
sexually abuse children , What are the confusions they have about their needs,
especially why they believe they “need” to be sexual with a child?

3) Naveed Pahnwar: Child sexual abuse statistics , organizations which are affiliated
review , surveying in different perspective

4) Pawan kumar : interviewing the particular victims, their situations, reviews
of these children some case study and asking the reasons

5) Ali Aizaz : Conclude the report , opinion of the organizations of the child welfare ,
what is the result of report, and the theme of solution

-----------------------------------------------------------------------

Sub topic: Introduction , Brief description of these children, precisely discussion on
the basis of child abuse why is happening and what is the life after this tragedy ,
and which kind of diseases attack on child by these activities

Rameez 3rd year 2k14/mc/79

ڪوٽڙي ۾ بارن سان جنسي ڏاڍائي

ننڍپڻ وارو وقت ٻار جو اهم حصو هوندو آهي جنهن ۾ ماحول جون بنيادي شيون ٻار جي سوچ تي گهرو اثر وجهنديون آهن ڪي مثبتي اثر ته ڪي منفي اثر وجهن ٿيون. ننڍ پڻ واري عرصي م جيڪي واقعا ٻارڙن سان پيش اچن ٿا اهي انهن کي سڄي زندگي ياد رهن ٿا جنهن سان ٻار جي اندروني شخصيت ٺهي تيار ٿئي ٿي يا وري بگڙي پوي ٿي، ٻآر ته هر قوم جي بنياد هوندا آهن ۽ اگر اهي ننڍ پڻ ۾ نامناسب واقعن جو شڪار ٿين ٿا يا وري غلط طريقن ۾ مبتلا ٿين ٿا ته ان قوم جي بنياد تي گهرو اثر پوي ٿو.

ڳاله ڪجي سنڌ جي صنعتي ۽ واپاري شهر ڪوٽڙي جي جنهن ۾ ٻارن سان جنسي زيادتي ڪئي وڃي ٿي ان حوالي سان آئون ۽ مهنجي گروپ جي دوستن ڪوٽڙي شهر ۾ ٿيندڙ ٻارن سان جنسي ڏاڍائي تي تحقيقي رپورٽ تيار ڪئي آهي ، اهڙي قسم جا واقعا هن شهر ۾ وڌندي نظر اچي رهيا آهن ٻار جنهن جي ان زندگي جو وقت نازڪ هوندو آهي جنهن م هو خوشين جون بهارون ڏسڻ چاهيندو آهي پر هن شهر ۾ اهڙا کوڙ سارا ٻار آهن جيڪي پهنجي هن معصوم زندگي وارا مٺڙا لمحا وحشيا.ي لمحن ۾ گذاري ڇڏيندا آهن انهن جي زندگي جي بربادي جو ذميوار ڪير آهي؟ اهو هڪ معمولي سوال کڻي هجي پر جيڪي ٻار هن زيادتي جو شڪار ٿين ٿا انهن جي زندگي احساس ڪمتري م مبتلا ٿي وڃي ٿي .

تحقيق جي حوالي سان اسان کي ڪوٽڙي شهر ۾ کوڙ سارا ٻار مليا جن جي زندگي کي ڏسي ائين لڳو ته راند کيڏڻ جي عمر ۾ انهن سان اهي ڏاڍايون ٿين ته انهن تي ڪهڙو اثر پوندو؟؟ سنڌ اند کوڙ ساريون اهڙيون تنظيميون آهن جيڪي ٻارن جي فلاح لاءِ ڪم ڪري رهيو آهن انهن جي رپورٽ مطابق سنڌ اندر 1443 ٻارڙا جنسي ڏاڍائي جو شڪار ٿين ٿا جنهن ۾ 346 ڇوڪرا 397 ڇوڪريون شامل آهن . هڪ اين جي او اسپارڪ جي ٻارڙن جي فلاح لاءِ ڪم ڪري رهي آهي ان مطابق سنڌ جي تفصيل سان ڪوٽڙي شهر جي باري ۾ کوڙ سارا آهڙا واقعا مليا جن ۾ ٻارڙن سان ڳاله ٻولھ ٿي .

سنڌ اندر هڪ سماجي تنظيم سنڌ ڪميونٽي سروس جي سالياني رپورٽ موجب 2012 ۾ 600 کان وڌيڪ جنسي زيادتين جو ريشو وڌي رهيو آهي سماجي تنظيم اسپارڪ پاران جنسي زيادتين کان ٻارن کي بچائيڻ جي لاءِ قدم کڻي رهي آهي سنڌ اندراهڙا واقعا سامهون اچي رهيا، جڏهن ٻارن جي والدين سان مليا سين ته انهن واقعن جو سبب عربت کان سواءِ ڪجھ به نظر نه آيو ٻار جيڪي ٻين ٻارن کي ڏسي پهنجون به تمنائون اڀاريندا آهن ته اسان کي به اهڙيو شيون ملن جيڪي ٻين ٻارن وٽ آهن ان حوالي سان اهي لالچي ٿي ويندا آهن جنهن کان پوءِ هو انهن واقعن جو شڪار ٿي ويندا آهن سنڌ ۾ بارن جي حقن لاءِ ڪم ڪندڙ تنظيمن طوڙِ قانون لاڳو ڪندڙن کي گھرجي ته بارن سان ٿيندڙ هڪ قسم جي ظلم کي روڪڻ لاءِ سنجيدگي اختيار ڪئي وڃي .

اسپارڪ مطابق اهڙي قسم جا واقعا جيڪي ٻارن سان پيش اچن ٿا انهن ۾ ڪوٽڙي شهر رينڪ تي آهي ان حوالي سان ان اين جي او جي 2004 ۽ 2005 ۾ ڪيل تحقيق مڀابق ڪوٽڙي شهر ۾ ڇوڪرين کان وڌيڪ چوڪرا ان حادثي جو شڪار ٿين ٿا سنڌ ۾ ٻارڙن سان جنسي زيادتين جو سلسلو بدترين حد تائين پهچي ويو آهي 2012 کان اڄ تائين 2000 ٻارڙن سان جنسي ڏاڍائي جا واقعا رپورٽ ٿي چڪا آهن .

ڊاڪٽرن جي تحقيق مطابق اهڙن قسم جي واقعن سان ٻارن تي ڪيتري ئي قسم جون بيماريون حملو ڪن ٿيون جيڪي ٻار جي اندروني سرشتي کي نابود بڻائي ڇڏينديون آهن ۽ ڪي ته نفسياتي بيمارين جا شڪار ٿين ٿا جنهن ڪري انهن واقعن خلاف ڀرپور آواز اٿاريو وڃي ٻارن جي حقن جي نالي تي ڪن ڪندڙ تنظينمن کي هر وقت هوشيار ۽ ڪم ۾ رهڻ

گھرجي ۽ اهڙن ٻارن جي نشاندهي ڪرڻ سان گڏ تحفظ به فراهم ڪرڻ گھرجي

-------------------------------------------------------------------------

Sub Topic:2) These type of child in kotri how are being victim of this activity, plus the reasons behind being victim , what is their situation , why do people sexually abuse childern , What are the confusions they have about their needs, especially why they believe they “need” to be sexual with a child?

Muhammad Amin

3rd year 2k14/mc115

هوئن ته اسان جي پياري ملڪ م جنسي زيادتي جو ڪو اهڙو قانون موجود نه آهي جو هن تي قابو پائي سگهجي اگر موجود به هجي ته عمل تمام گھٽ نظر ٿو اچي، سڄي سنڌ ۾ ڪيترائي جنسي زيادتي جا ڪيس ساموهن اچن ٿا . ڪيترائي جوبدار گرفتار به ٿين ٿا پر بعد انهن کي ريهائي ملي وڃي ٿي . ائين ڪوٽڙي شهر ۾ جڏهن 10 يا 11 سالن جا ٻار راند لاءِ نڪرن ٿا ته انهن کي ماڻهو پاڻ ڏانهن مائل ڪن ٿا ، مائل ڪرڻ جا ڪيترائي طريقا آهن . ماڻهو پهنجي نفس تي قابو نه پائڻ جي ڪري ڪيترائي طريقا اختيار ڪري ٿو اسان ڪجھ ملوث ماڻهن سان ٻارن سان جنسي زيادتي جر باري ۾ انهن سان ڳالھ ٻولھ ٿي انهن جو چوڻ هو ته اسان جي پهنجي نفس تي ڪنٽرول نٿا ڪري سگهون جنهن جون ڪيتريون ئي وجوهات آهن .
اسان جڏهن جوان ٿي وڃون ٿا ته اسان جي دير سان شادي ڪرائي وڃي ٿي ۽ اسان انٽرنيٽ تي غلط شيون ڏسي ان ڏاهن متوجه ٿيون ٿا ۽ پوءِ اسان غلظ ڪم ڪرڻ تي مجبور ٿي وڃون ٿا. جنهن جي ڪري ئي اسان جي معاشري ۾ بدنام رهون ٿا. وڌيڪ ملوث جوابدرن جو چوڻ هو ته ننڍن ٻارن کي اسان ڪجهه تريقن سان ڦاسائيندا آهيون جڏهن ننڍا ٻار راند جي بهاني گهر کانن ٻاهر اچن ٿا ته اسان انهن کي پاڻ ڏانهن مويز ڏيکاري متوجه ڪيون ٿا يا وري جڏهن ڪنهن ٻار وٽ پئسا نه هوندا آهن ته اسان پئسا ڏئي ان کي ان گناه ڏانهن مائل ڪندا آهيون ۽ ڪجهه ڇوڪرن جنسي زيادتي جون تصيرون ڪڍي انهن کي ڏيکاري بليڪ ميل شڪار ڪندا آهيون.

جوبدار انهي سوالن جي جوابن کي ظاهر ڪيو ته اسان پهنجي معاشري ۾ پهنجي ٻارن کي ٻاهر نٿا ڪڍي سهون ڇو جو اسان کي خبر آهي ته اسان جي ملڪ ۾ ڪيترا .ي اهڙا ڪيس ظاهر ٿيا آهن جيڪي ننڍن معصوم بارن جا اهن ڇو ته اسان جو معاشرو انهن تي گهٽ توجه ڏئي ٿو. اسان جي ملڪ ۾ ڪيتريون ئي اين جي او آهن جيڪي ڪم ڪن ٿيون ۽ انهن ڪيتريون ئي رپورٽون ڏنيون آهن جنهن ۾ عورتو 397 ۽ ننڍا ٻار 346 بڌايا ويا آهن ته انهن سان جنسي زيادتي ٿي آهي انهن ڪيسن م ڪيترا ئي جوابدر گرفتار ٿين ٿا ۽ ڪيترن کي ئي سزائون ملن ٿيون پر جن سان جنسي زيادتي ٿي ٿي اهي خواري کان بچڻ لاءِ چپ ڪري وهي ٿا رهن يا وري غريب هوئڻ جي ڪري پهنجي زبان نه کوليندا آهن ڇاڪاڻ جو اسان جي معاشري ۾ غريب ماڻهو جو ڪير به ڪونهي سب اميرن جي حق ۾ هوندا آهن ان ۾ پولسي هجي يا ٻيا ادارا جيڪي صرف جاگيردارن لاءِ ڪم ڪندا آهن

اسان جڏهن ملوث جوبدارن کان وڌيڪ سوال ڪيا ته ان جو چوڻ هو ته، صرف ٻارن سان جنسي زيادتي ڪرڻ جا ڪيترائي سبب آهن ڇو جو ننڍا ٻار بي سمجھ هوندا آهن ۽ انهن کي راند جي ذريعي پاڻ ڏانهن مائل ڪرڻ ۾ آساني ٿي ويندي آهي ڇو جو ڇوڪرا گهر کان ٻاهر نڪرن ٿا ۽ انهن کي ڪجھ پئسا ڏئي يا ڪو بهانو ڪري آرام سان وهي سمجهائي سگهندا آهيون ۽ ڪنهن کي شق نٿو ٿي سگهي ۽ ڇوڪرين اسان کان ان جي ڪري بچنديون آهن جو هو گهر کان ٻاهر گهٽ نڪرنديو آهن صرف ننڍڙا ٻارڙا ئي آهن جيڪي گھهٽين ۾ هلندا رهن ٿا تهن ڪري صرف اهي ئي زيادتين جو شڪار ٿين ٿا.

Sub Topic :3) Child sexual abuse statistics , organizations which are affiliated review , surveying in different perspective

Naveed Ahmed Panhwar

3rdyear

2k14/mc/160

اسان زندگي جي الجهنن ۾ ايترو ته مشغول ٿي ويا آهيون جو اسان کي معاشري ۾ ٿيندڙ ظلم نظر نٿو اچي ڪوٽري شهر ۾ ٻارن سان ٿيندڙ جنسي زيادتين ۾ اضافو اچي رهيو آهي اسان ڪوٽڙي شهر ۾ ان حوالي سان تحقيق ڪئي ته خبر پئي ته ڪيترائي ٻار آهن جيڪي زندگي جون رنگين شامون گذارڻ بجاءِ خوفناڪ اونداهين کي منهن ڏيڻو پيو آهي ان حوالي سان مهنجو موضوع ڪوٽڙي شهر انهن ٻارن جو ريشو ۽ جيڪي تنظيمون ٻارن جي فلاحي لاءِ ڪم ڪري رهيون آهن انهن جو موقف ڇا آهي ۽ انهن جو ان بابت ڇا چوڻ آهي.

ڪوٽڙي شهر ۾ اهڙا واقعا پيش اچن ٿا جيڪي گڏجي سنڌ ۾ هڪ دردناڪ ريشو ٺاهين ٿاڪوٽڙي شهر ۾ واقعه منظرِ عام ته نٿا ٿين ڇا جي ڪري جو ماڻهو پهنجي ۽ پهنجي ٻارن جي بدنامي کان بچڻ لاءِ اهڙا واقع ٻڌائين نٿا ۽ نه ۽ وري ڪنهن قسم جي شڪايت درج ڪرائين ٿا. سنڌ اندر ٻارن سان جنسي زيادتين جو بد ترين حد تائين پهچي ويو آهي سنڌ ڪميونٽي سروس اين جي او جيڪا هڪ سماجي تنظيم آهي ان مطابق ڪوٽڙي جي حوالي سان سال اندر 30 سيڪڙو بار زيادتين جو شڪار ٿين ٿا وڌيڪ تحقيقي سلسلي م ڪافي اهڙا فرد جيڪي سماجي تنطيمن سان واسطو رکن ٿا انهن جي چوڻ مطابق اهڙا ٻار جيڪي جنسي زيادتين جو شڪار ٿين ٿا انهن مان 95 سيڪڙو ٻآر 8 کان 15 سال جي عمر تائين ٿين ٿا هڪ سماجي تنظيم جي سالياني رپورٽ موجب 2012 ۾ 3861 ٻآرن سان جنسي زيادتين وارا واقعا پيش آيا آهن جنهن ۾ ننڍي عمر جي ڇوڪرن سان ٿيل زيادتين جو ريشو 71 سيڪڙو هو . ڪوٽڙي ۾ ننڍي عمر جي ٻآرن سان جنسي زيادتي جو سلسلو گهٽجڻ بدران وڌي رهيو آهي اهڙن بي رحم واقعن کي روڪڻ لاءِ اڃا تائين ڪي به قدم نه کنيا ويا آهن . سماجي تنظيم ملڪ ۾ ٻارن سان ٿيندڙ جنسي زيادتين تي ڳڻتي جو اظهار ڪندي اهڙن واقعن کي روڪڻ لاءِ حڪومت کي گھر ڪئي آهي ته عملي قدم کڻي معصوم زندگين کي بچايو وڃي.

جڏهن اسان تحقيق لاءِ سروي ڪئي سين ته خبر پئي ته ڪوٽڙي شهر سنڌ جو ٻيو نمبر اهڙو شهر آهي جنهن ۾ ننڍي عمر جي ٻارن سان گهڻي حد تائين جنسي زيادتيون ٿين ٿيون ان حوالي سان ڪوٽڙي ۾ اهڙا واقعا پيش آيا آهن جنهن ۾ ٻآر کي ڦاسائي جنسي زيادتي ڪري ۽ انهن جي ويڊيو ٺاهي ويندي آهي جنهن سان هو ان کي وڌيڪ بليڪ ميل ڪري يا ته مائيٽن کان پئسا وٺندا آهن يا وري ٻارن سان وڌيڪ جنسي زيادتي ڪندا آهن ٻارن جا والدين جيڪي بدنامي کان بچڻ لاءِ پوليس کي به نه ٻڌايندا آهن نه ئي وري ڪنهن قسم جي شڪايت درج ڪرائيندا آهن اسپارڪ پارا جنسي زيادتين کان ٻارن کي بچائڻ جي لاءِ هڪ هفتي جي هلندڙ مهم جي سلسلي ۾ تازو حيدرآباد پريس ڪلب ۾ پريس ڪانفرنس ڪئي وئي انهن واقعن بابت ڪيترن ئي سماجي اڳواڻن پهنجا خيال ونڊيا ان موقعي تي سماجي تنظيم جي اڳواڻ ڪاشف بجير چيو ته ٻارن سان وڌندڙ زيادتين وارا واقعا ڳڻتي جوڳي صورتحال اختيار ڪري چڪا آهن اهڙن واقعن کي روڪڻ جا حڪومت جوڳا اپاءَ وٺي.

گذريل ڪجھ مهينين کان ٻارن سان جنسي زيادتين جا واقعا رپورٽ ٿي چڪا آهن هن چيو ته مجموعي طور تي سڄي صورتحآل کي ڏسندي سنڌ حڪومت کي گھرجي ته انهن کي تحفظ مهيا ڪري ٻآرن جي بيچيني ختم ڪئي وڃي ۽ ان سان گڏوگڏ والدين جي پريشاني پڻ ختم ٿي ويندي .

------------------------------------------------------------

SubTopic:4) interviewing the particular victims, thier situations, reviews of these children some case study and asking the reasons

Pawan

3rd year 2k14/mc117

ملڪ ۾ ٻارن سان جنسي زيادتي ۽ ڏاڍائي جي واقعن ۾ تيزي سان اضافو ٿيندي نطر اچي ٿو ، اهڙي ئي ريت ان قسم جا واقعا ميڊيا ۾ رپورٽ ٿيندي به نظر اچن ٿا. ملڪ جي چئني طرفن هن قسم جي وحشيت اهڙو ته ڪهرڀرپا ڪيو آهي جن جا ڪيترن ئي معصوم ٻارن جو حياتون ڌاءُ تي لڳل آهن ، موجودو دور مائٽن طرفان ان وحشي ڌرنڌن کان پري رهڻ لاٰءِ سختي سان هدايتون به ڏنيون وينديو آهن ، تعليمي ماهرن موجب معصوم ٻارڙن سان جنسي زيادتي جا واقعا ملڪ توڙي سنڌ ۾ تعليم جو معيار بهتر نه هجڻ جي به عڪاسي ڪري ٿو . هڪ سماجي تنظيم اسپارڪ ۽ سنڌ ڪميونٽي فائونڊيشن جي گڏيل سروي موجب ڪوٽڙي جي ڀرپاسي وارن علائقن ۾ هر سال 25 کان 30 سيڪڙو ٻارن سان جنسي زيادتي جا واقعا پيش اچن ٿا، سروي موجب اڪثر جنسي حوس جو نشانو بڻجندڙ معصوم ٻارن جو تعلق غريب ۽ پورهيت گهراڻي سان هجي ٿو ۽ انهن معصوم ٻارڙن جي عمر 7 کان 12 جي سالن وچ ۾ هوندي آهي . هن قسم جا واقعا ڪوٽڙي شهر جي ٻهراڙي وارن علائقن جهڙوڪ خدا جي بستي ، بهار ڪالوني ، مهراڻ ڪالوني ، ڀٽائي ڪالوني ، خورشيد ڪالوني ، ايسا دل ڳوٺ سميت ٻيا اهڙا علائقا آهن جتي تعليم جو معيار بهتر نه هئڻ ۽ سهولتن جي اڻاٺ سبب جنسي جا واقعا اتي رپورٽ ٿين ٿا، هن سماج جي وڏيرڪي نظام ۽ خوف جي ڪري جنسي حوس جو نشانون بڻجندڙ معصوم ٻارڙن جي والدين طرفان سندس اولاد جي مستقبل ۽ پنهنجيّ خواري ۽ خوف کان بچڻ لاءِ ان قسم جي واقعن کي رومال ۾ ويهڙي لڪائڻ جي ڪوشش ڪئي وڃي ٿي ، ته ڪٿي وري راڄوڻي ذريعي معاملي کي حل ڪرڻ جي ڪوشش ڪئي ويندي آهي ، جنسي جا زيادتي جا واقعا ٿاڻن ۾ رپورٽ ٿيڻ توڙي ڪورٽ ۾ نظر نٿا اچن، جنسي زيادتي جي نشانو بڻجندڙ ٻارن ۾ ڪجهه ٻارن جي صحت تي گهرا اثر ۽ زخم پهچن ٿا جنهن جي ڪري ان ٻارڙن کي والدين پاران اسپتالن ڏانهن منتقل ڪيو وڃي ٿو ، جتي علاج ڪندڙن ۽ ٻين ماڻهن کي خبر پوڻ کانپوءِ وارثن کي مشورو ڏنو ويندو آهي ته واقعي جو ڪيس داخل ڪرايو يا وري ان کي ميڊيا تي آڻيو وڃي. جنسي زيادتي وارن واقعن جو سندس برادري ۾ ڪٺ ٿيڻ کانپوءِ ميڊيا تائين به رسائي ٿئي ٿي. هڪ سروي موجب جنسي حوس جو نشانو ٻڻائيندڙ يا ته معصوم ٻار جو مائٽ ، علائقي جو يا وري اسڪول جا پٽيوالا ان واقعن ۾ ملوث آهن . ڪوٽڙي شهر جي خدا جي بستي واري علائقي سان تعلق رکندڙ هڪ معصوم ٻار وارثن پاران برادري جو تعلق ۽ نالو نه ظاهر ڪرڻ جي شرط تي ٻڌايو ته جون 2014 ۾ ائون علائقي جي پرائمري اسڪول ۾ پڙهڻ لاءِ ويس جتي سمورن ٻارن کي موڪل جي وقت ڇڏيو ويو اتي مونکي اسڪول جي پٽيولي پاران ويهاريو ويو جتي اسڪول جي پٽيوالي سميت سندس ٻن دوستن پاران جنسي حوس جو نشانو بڻايو ويو ۽ ٻن ڪلاڪن کان پوءِ اسڪول م ڇڏي فرار ٿي ويو جتي مون گهر اچي پنهنجي مائٽن کي اهڙي واقعي بابت ڄاڻ ڏني ، سندس والد ٻڌايو ته ان ڏينهن کان بڄڙي هي حالت تمام خراب آهي اهڙي واقعي جو ڪيس ٿاڻي تي به درج ڪرايو ويو پر ڪو به انصاف نه مليو ، ۽ ڪوٽڙي جي سول اسپتال م 7 ڏينهن مسلس علاج ڪرائڻ بعد نيٺ ماٺ ڪري ويهي رهياسين ، ڪورٽ توڙي ٿاڻن تي وڃڻ جيتري سگهه نه هئي . پر انصاف جو ڪو به آسرو نه هو ، سرڪار کي گهرجي تي ان قسم جي واقعن جي روڪٿام بابب قانون سازي ڪري جنسي زيادتي واقعن کي روڪڻ لاءِ تڪڙا قدم کنيا وڃن .

Sub topic :6) Conclude the report , opinion of the organizations of the child welfare , what is the reslut of report, and the theme of solution

Ali Aizaz

-3rd year 2k14/mc/126

سنڌ جي شهر ڪوٽڙي تجارتي مرڪز سان گڏ آبادي ۾ به اضافو ٿي رهيو آهي جتي هر قسم جا ماڻهو اچن وڃن ٿا ۽ اتان جي ريهواسين سان تعلق قائم ٿين ٿا چاهي اهي تجارتي هجن يا ٻيا ڪي پوءِ هڪ ٻئي سان ڌوکو ڪرڻ اتان جي تجارتي ماڻهن کي ڀنگ لاءِ اگوا ڪرڻ اتان جي ٻارڙن سان جنسي زيادتي جو پيش اچڻ روز جو معمول بڻيل آهي ان تمام مسئلن ما مون ۽ مهنجي ٽيم ڪوٽڙي ۾ ٿيندڙ ٻارن سان جنسي زيادتي جي باري ۾ هڪ تحقيقي رپورٽ تيار ڪئي آهي جنهن جي مطابق ڪوٽڙي شهر ۽ آس پاس جي علائقن ۾ هر روز اهڙا واقعا اسان کي نظر اچن ٿا جنهن ۾ ننڍڙا گلڙن جهڙا معصوم ۽ بي سمجھ ٻارن کي ظالم ۽ وحشي ماڻهن پهنجي حوس جو شڪار بڻائين ٿا اسان جي رپورٽ موجب ٻارن سان جنسي زيادتي کي روڪڻ لاءِ ڪوٽڙي ۾ تمام گھڻين سماجي تنظيمن جو آهم ڪردار رهيو آهي .

هڪ رپورٽ موجب حيدرآباد ۾ ڪم ڪندڙ سماجي تنظيم سپارڪ ۽ ان جي ٽيم جا ڪجھ نمائيندا ڪوٽڙي ۽ ڪوٽڙي جي آسپاس واري علائقن ۾ ڪم ڪري رهيا آهن انهن جو چوڻ آهي ته وڌيڪ ٻار گھٽ عمر ۽ بي سمجه هئڻ ڪري پئيسن جي لالچ ۾ اچي اهڙن ظالم ۽ وحشي ماڻهن جا شڪار ٿين ٿا ۽ تمام برين عادتن ۾ ايترا مشغول ٿي ويندا آهن جو انهن ڪمن کي خراب نه سمجهندا آهن پوءِ ان جي ان عادتن کي ڏسي انهن جا والدين به انهن جو ساٿ ڏيندا آهن تڏهن هي ٻارن جي فلاح لاءِ ڪم ڪندڙ تنظيمون (اين جي اوز) وارا انهن بي سهارا ٻارن کي انهن جي تمام ضرورتون پوريون ڪندا آهن

هڪ رپورٽ جي مطابق اين جي او جو چوڻ آهي ته ڪجھ ماڻهو اهڙا به هوندا آهن جيڪي ٻارن سان زبردستي جنسي زيادتيون ڪندا آهن ۽ پوءِ پهنجي روب ۽ پئسي جي ڪري انهن جي والدين جا وات بند ڪري ڇڏيندا آهن پوءِ ان جا والدين ۽ تمام فيملي جا ميمبر ۽ ماڻهو بدنامي جي ڊرپ کان اتان لڏي ويندا آهن رپورٽ موجب ڪوٽڙي ۽ آس پاس جي علائيقن ۾ 20 سيڪڙو ٻارن سان جنسي ڏاڍاين جا واقعا پيش اچن ٿا هڪ رپورٽ موجب اين جي او جو چوڻ آهي ته حڪومت کي گھرجي ته ٻارن سان جنسي زيادتي جي عبرت ناڪ سزا ڏني وڃي پر هتي گھڻي قدر اهڙا ماڻهو پئسن ۽ سياسي پهچ هجڻ ڪري جنسي زيادتي ڪرڻ باوجود سرِعام آزاد گھمن ٿا حڪومت کي گھرجي ته اهڙن ماڻهن کي به اهڙي ئي سزا ملڻ گھرجي جيڪا عام ۽ غريب ماڻهن کي ملندي آهي هڪ اين جي او جو چوڻ آهي ته وڌيڪ خاندان جنهن جي ٻارن سان جنسي زيادتي ٿيندي آهي اهي ڪنهن ڪيٻائيندا آهن ته متان معاشري ۾ اسان جي بدنامي نه ٿئي ۽ پوءِ هو نه پوليس نه ئي وري ڪنهن ٻئي اداري جي مدد وٺن ٿا جنهن جي ڪارڻ اسان ڪنهن جي خلاف ڪو ردِ عمل يا ڪا رپورٽ داخل نٿا ڪرا.ئي سگهون پر ڪجھ خاندان اهڙآ ب ه هوندا آهن جيڪي پهنجي بدنامي ۽ ماڻهن جي ڳالهين کي پاسي ڪري پاڻ سان ٿيل ظلم خلاف آواز بلند ڪن ٿا اسان انهن سان ڀرپور تعاون ڪيون ٿا ۽ هر قسم جي سڪيورٽي فراهم ڪيون ٿا رپورٽ موجب ڪجھ اهڙا ٻار موجود آهن جيڪي شوق خاطر اهڙا ڪم ڪن ٿا پوءِ اهي انيڪ بيمارين ۾ مبتلا ٿي وڃن ٿا آهڙن ٻارن جي لاءَ اسان جي هڪ تنظيم انهن کي سمجهائيندي ۽ اعلاج پڻ ڪرائيندي آهي ۽ پوءِ انهن کي صحيح ۽ بهتر رستي ڏانهن مائل ڪندي آهي.

کمہار کا کام ماضی میں

Investigation Report Part-II

     سمبل نزیر   اقصیٰ قریشی

نرمین خان

Nothing new or impressive. No proper paragraphing. Photos should have been added. 

It looks like article. In reporting always source is quoted. 

رول نمبر 13 MA Previous

کمہار کا کام ماضی میں

اقصیٰ قریشی

کمہار کا مطلب ہے مٹی کے برتن بنانے والے ۔کے برتن استعمال کرنا ہمارے نبی کی سنت ہے اور اسی طرح کمہار کا کام بھی حضور پاک کے دور سے چلتا ہوا آرہا ہے س صدیوں کی داستان میں کمہار کئی تہذیبوں کی بنیاد بھی رکھتا آیا ہے جو کہ وقت کے ساتھ ساتھ اپنی پہچان کو مضبوط کرتے چلے آئے ہیں اس میں کوئی شک نہیں کہ کمہار انسانی زندگی کا پہلا فنکار تھا اور اس کے ساتھ ساتھ انسانی تاریخ تاریخ کا پہلا تاریخ تھان بھی۔ کوئی 100سالوں سے کمہار تخلیق کی وہی منزلیں طے کرتے دکھائی دیتے تھے جو انسان کے اپنی ضرورتوں کو پوری کرنے کے لیے ، مٹی پانی اور آگ کی تخلیق کی تھی ۔کمہار کا کام بھی چیزوں کو نئے وجود میں ڈھالنا ہوتا تھا اور اسی کام میں ڈھلتے ڈھلتے وہ اپنی ساری زندگی اسی کام میں گزار دیتے تھے ۔

کمہار لوگ بہت ذہین ہوتے تھے کہ وہ بغیر کسی کمپیوٹر ، پیچیدہ مشین اور نفیس اوزار کے ان کے صدیوں کے تجربے میں دھلے ہاتھ مٹی کے وہ خوبصورت فن پارے تخلیق کرتے تھے جو کہ مشینوں اور کمپیوٹروں پر رکھے ہاتھ بھی دم بھر کو بے جان ہوجاتے تھے کمہار بہت ہی سادہ زندگی گزارتے تھے ان کے گھر بہت کچے کچے ہوتے تھے کمہار پورے دن سخت محنت کے بعد وہ صرف چند پیسے کماتے تھے ماضی میں مٹی کے برتن کا استعمال بہت زیادہ ہوتا تھا ۔

کیونکہ ماضی میں پلاسٹک اور شیشہ کے برتن نہیں ہوتے تھے اسی لیے پہلے کے لوگوں کا رجھا ن زیادہ تر مٹی کے بنے ہوئے برتنوں پر ہوتا تھا وہ کھانے پینے کے لیے مٹی کے برتن کا استعمال کرتے تھے اور مٹی کے برتن میں بنا ہوا کھانا بہت ہی لذیذ بنتا تھا ، مٹی کے برتن بنانے کے لیے صاف مٹی کی ضرورت ہوتی تھی مٹی کے برتن اور دوسری اشیاء خالص قسم کی چکنی مٹی سے تیار کیے جاتے تھے ان میں کسی قسم کی دوسری اشیاء استعمال نہیں ہوتی تھی کمہار کے کام کرنے اور رہائش کی جگہ الگ ہوتی تھی انہوں نے چھوٹے چھوٹے گاؤں میں مٹی کے کچے گھر بنا کر اپنی دنیا بسائی ۔مٹی کا برتن چھ دن میں تیار ہوتا تھا جس میں ایک دن مٹی کا برتن بنانے ، دو دن اس کو پکانے اور تین دن دھوپ میں سکھانے میں لگتے تھے مٹی کا تیار شدہ مال کو تین دن دھوپ میں سکھانے کے بعد ایک ایسے برتن میں پکایا جاتا تھا جس کا ایندھن مختلف قسم کے کچرا کنڈیوں سے جمع شدہ کچرے پر مشتمل ہوتا تھا یہ بھی صدیوں سے چلا آنے والے انکا اپنا فارمولا تھا جس میں نہ ہی بجلی خرچ ہوتی تھی نا ہی ایٹمی ایندھن کا استعمال ہوتا تھا ماضی میں تقریباََ 50فیصد عورتیں بھی یہ کام کرتی تھیں جبکہ اس دور میں تقریباََ 20فیصد عورتیں یہ کام کرتیں ہیں ۔ماضی میں کئی اقسام کے برتن بنائے جاتے تھے جس میں نادی ، گملے، گڑھے ، تندور ، مٹکے ، صراحی، غلق، گلاس، ہانڈی ، پلیٹیں ، اور مختلف قسم کی کئی اشیاء بنائی جاتی تھی ماضی میں مٹی کا کام بہت ہی سادہ ہوتا تھا اور ماضی میں مٹکے ، نادی اور صراحی کافی تعداد میں بنتے تھے کمہار پورے دن سخت محنت کے بعد صرف 200یا 300روپے کماتے تھے وہ اپنی بنائی ہوئی چیزیں شہر کی دکانوں میں بیچتے تھے ۔اور شہری اپنے خریدار کو دگنی قیمت میں دیتے تھے مٹی کا برتن پورے پاکستان اور ترقی یافتہ ممالک میں برآمد کیا جاتا تھا ۔ماضی میں کمہار اپنے بچوں کو بھی یہی کام سکھاتے تھے اسی لیے کمہار کا کام نسل در نسل چلتا آرہا ہے ۔ کمہار لوگ اپنی ذہانت کا استعمال کر کے نئی نئی اشیاء تیار کرتے تھے ان سادہ ہنرمندوں کی بنائی ہوئی یہ چیزیں آج تک دنیا بھر کے لیے باعثِ توجہ ہیں ۔ 

................................................................................................

کمہار کے کام کی اہمیت اور استعمال

اور ان کی حالت زندگی۔

تاریخ 29نومبر2016 تحریر : سمبل نزیر ، رول نمبر 61

Nothing new or impressive. No proper paragraphing. Photos should have been added. 

It looks like article. In reporting always source is quoted.

کمہار کا کام آج بھی اچھے سے جانا پہچانا جاتا ہے ۔اور اس میں سے آنے والی آمدنی میں سے ان کاگذر بسر ہوتا ہے پر پھر بھی وہ اس کام سے کچھ حدتک مطمئن ہیں کیونکہ یہ ان کا خاندانی پیشہ ہے ۔ کمہار کا کام جہاں ہوتا ہے وہاں کچھ مزدور رکھے ہیں اور کافی جگہوں ان کے اپنے گھر کے افراد ہی اتنے ہوتے ہیں کہ آسانی سے مل جل کر ایک دوسرے کا کام میں ہاتھ بٹا دیتا ہے مزدوروں کو مزدوری دن کے حساب سے دی جاتی ہے جو کہ روز مرہ کام کے حساب سے 100ہوتی ہے پھر وہ چاہیے جتنا بھی کام کرلے جسے ایک مٹکے کی مزدوری ان کو 10روپے دی جاتی ہے اور جب آگے جاکر کہ یہ مٹکے بکتے ہیں تو 100,200تک ان کی کمائی ہوجاتی ہے اور پھر جب وہ آگے لوگوں تک پہنچے ہیں تو ان کی قیمت میں اور اضاضہ ہوجاتا ہے جب کے ایک گلک کی بنائی کی مزدوری صرف تین روپے ہوتی ہے اسطرح ہر دن کے حساب سے 100گلک بنتے ہیں تو اس حساب سے انہیں مزدوری دی جاتی ہے ۔جب بھٹی کے لیے لکڑی کابورادہ چاہیے ہوتا ہے تو تقریباً انہٰں 200ایک گاڑی 500روپے کی پڑتی ہے کمہاروں کی حالت زندگی زیادہ مختلف نہیں ہے عام لوگوں کی نسبت اور جو مزدور وہاں کام کرتے ہیں ان کا گذارا بہت مشکل سے ہوتا ہے ۔ ان کی محنت مزوری زیادہ ہے پر اس کا معاوضہ انہیں بہت کم ملتا ہے پر وہ اسی میں خوش ہیں کیونکہ وہ باہر جاکر کوئی کام نہیں کرنا چاہتے ہے کیونکہ بچپن سے ہی انہیں یہ کام سکھادیا جاتاہے ۔ اس کے علاوہ نہ وہ کوئی کام کرتے ہیں اورنہ ہی دلچسپی رکھتے ہیں کہ باہر جاکر وہ کوئی دوسرا کام کرے ۔ اور اگر اسی کام کے لیے جاتے بھی ہے تو انہیں بہت کم معاوضہ ملتا ہے اس کام کے حساب سے وہی کے ایک رہائشی سے بات چیت کے دوران معلوم ہوا کہ وہ پچپن سے ہی اس کام کو سر انجام دیتے آرہے ہیں پر باقیوں کی نسبت انہوںے اپنے بچوں کو پڑھایا لکھایا اور اس مقام پر پہنچایا کہ آج وہ بہت اعلیٰ عہدوں پر فائز ہیں جن میں سے ان کا ایک بیٹا پولیس میں نوکری کرتا ہے اور دوسرا بیٹا فوج میں ہیں ان کی بہو سماجی کارکن ہیں اور جو اس کے تین بیٹے ہیں اور ان کے بچے اعلیٰ عہدوں پر فائز ہونے کے وجہ سے اس کمہار کے کام کو زیادہ ترجیح نہیں دیتے اعلیٰ تعلیم کی وجہ سے ان کا رجحان اس کام کی طرف کبھی ہوا ہی نہیں اور ان کے والدین نے کبھی بھی انہیں اس کام کو کرنے کے لیے دباؤں بھی نہیں ڈالا اور یہ کام کرتے بھی نہیں دیا جاتا انہیں کمہار کی آمدنی کا ذریعہ ہیں مٹی کے برتن بناے تک ہی ہے جسے کے نادی اس کی بناوٹ کے مزدوروں کو 30,20روپے ملتے ہیں جو کہ آگے جاکر بازاروں میں فروخت کے بعد ان کی قیمت 400,300تک ہوتی ہے ۔کمہاروں کی آبادی بلکل الگ ہوتی ہے جس میں صرف کمہار کی برادری کے لوگ رہتے ہیں کوئی بھی باہر کا بندہ وہاں نہیں رہتا سندھ میں ہی نہیں تقریباً کمہار قوم جہاں جہاں آباد ہے انسوں نے اپنی الگ ہی بستی بنائی ہوئی ہے اور وہ اپنی برادری میں ہی شادیاں کرتے ہیں صدیاں گزر گئی ہے انہیں یہ کمہار کا کام کرتے ہوئے اور انہیں اس کام سے بے انتہا لگاؤ ہوگیا ہے وہ اس کے علاوہ اور کسی کام کا سوچ ہی نہیں سکتے اور نسل در نسل سے یہی کام کرتے آرہے ہیں اور مستقبل میں بھی یہی کام کرکے اسی طرح کمہار کے نام اور کام کو زندہ رکھیں گے ۔

...........................................................................
Repetition of Aqsa. Nothing new or impressive. No proper paragraphing. Photos should have been added. 
It looks like article. In reporting always source is quoted.

 نرمین خان رول نمبر 44

 ایم اے پریوئیس

کمہار کی موجودہ صورتحال

مٹی سے بنے برتن آج کے دور میں بھی اور ماضی میں کافی مقبول اور قابل استعمال رہے ہیں اور کسی بھی دور میں مٹی سے بنے برتنوں کی افادیت سے انکار نہیں کیا جاسکتا اور میڈیکل سائنس بھی اس بات کو ثابت کرتی ہے کہ مٹی سے بنے برتن کا استعمال انسانی صحت کے لئے بے حد مفید ہے۔ مٹی کے برتن استعمال کرنا سنت بھی ہے کیونکہ آپ ﷺ نے ہمیشہ مٹی سے بنے برتنوں میں ہی کھانا پینا پسند فرمایا یہاں تک کہ آپ ﷺ نے اپنی صاحبزادی بی بی فاطمہ الزہرہ رضی اللہ عنہا کو جہیز میں بھی مٹی کے برتن ہی دئے تھے جب کہ آج کل تحفہتاًبھی یہ رواج ختم ہوچکا ہے ۔ تاریخی لحاظ سے مٹی کے برتنوں کو ایک خاص اہمیت حاصل ہے انسانی تاریخ کا جائزہ لیا جائے تو پتہ چلتا ہے کہ جب عقل انسانی نے شعور کی دنیا میں قدم رکھاتو کھانے پینے کے لئے مٹی کے برتنوں کا ہی استعمال شروع کیااور یہ ایک حقیقت ہے کہ آج کے دور کے انسانوں کے مقابلے میں اس دور کے انسان زیادہ صحت مند ہوا کرتے تھے اور یقیناًاُن کی صحت مند زندگی کا ایک راز مٹی کے برتن کا استعمال بھی تھا موجودہ دور میں مٹی کے برتن کا استعمال تقریباً ختم ہوچکا ہے اور مٹی کے برتنوں کی جگہ پلاسٹک ، اسٹیل، سلور، پیتل ، کانچ، ماربل اور مختلف دھاتوں سے بنے برتنوں نے لے لی ہے۔ اور جب سے لوگوں نے مٹی سے بنے برتنوں کا استعمال ترک کیا ہے متعدد بیماریوں میں گھر چکے ہیں شہروں میں مٹی سے بنی اشیاء کا استعمال کھانے پینے کے لئے تو نہیں البتہ گھروں کی سجاوٹ اور تزئین و آرائیش میں ضرور ہوتا ہے اور مٹی کے برتنوں کا استعمال گاؤں اور دیہاتوں تک ہی محدود ہوکر رہ گیا ہے۔ شہری علاقوں میں مٹی سے بنے برتنوں کا استعمال ختم ہونے یا ترک ہونے کی وجہ سے برتن سازی کے کاروبار سے منسلک کاریگروں کی مشکلات میں روز بروز اضافہ ہوتا جارہا ہے اسی وجہ سے اس کاروبار سے جڑے لوگ آہستہ آہستہ یہ کام چھوڑتے جارہے ہیں اس صورتحال میں اگر دیکھا جائے توبرتن سازی کا کام موجودہ حالات میں کافی ابتر اور تنزلی کا شکار ہے حالانکہ برتن سازی کے کام کی ثقافتی اور تاریخی اہمیت سے کسی طور بھی انکار نہیں کیا جاسکتالیکن آج کے ترقی یافتہ دور میں انسانوں نے اپنا انداز زندگی تبدیل کرلیا ہے اور اس بدلتی صورتحال سے برتن سازی کے کاروبار سے جڑے کاریگر کافی حد تک متاثر ہوئے ہیں چاہے زمانہ نے ترقی میں انداز بدل لیے ہوں پر آج بھی حیدرآباد میں چند ایک جگہوں پر یہ کام اب بھی اسی لگن اور مہارت سے ہوتا ہے ان جگہوں میں ٹنڈو یوسف (اسلام آبادحیدرآباد) اور کمہار پاڑھ سرفہرست ہیں دیکھا جائے تو برتن سازی کا کام بے حد مشکل اور مہارت طلب کام ہے اور مٹی سے بنائی جانے والی اشیاء کئی مرحلوں سے گزر کر اپنی اصل شکل اختیار کرتی ہیں۔اگر کام کرنے والوں کی مشکلات کا اندازہ لگایا جائے تو کاریگر حیدرآباد سے میرپور جاکر خود کھیتوں سے مٹی کھود کر لے کر آتے ہیں پہلے زمیندار بلامعاوضہ وہ مٹی دے دیا کرتے تھے کیونکہ کھیتی کے دوران اضافی مٹی پانی کی رکاوٹ کا سبب بنتی تھی لیکن آج کل زمینداروں نے اس مٹی کی قیمت بھی وصول کرنا شروع کردی ہے جسکی وجہ سے برتن سازی کے کام کے لیئے مٹی کا حصول بھی مشکل ہوگیا ہے دوسرا میرپور سے حیدرآباد مٹی لانا بھی ایک مشکل مرحلہ ہے کیونکہ ایک مٹی کا ٹرک میرپور سے حیدرآباد تک لانے کی لاگت مبلغ 3000/- روپے پڑتی ہے لہذابرتن سازی کا کام دن بدن مہنگا ہوتا جارہا ہے اسکے علاوہ سب سے اہم اور توجہ طلب مسئلہ کہ پہلے مٹی کے برتن ہاتھوں سے بنائے جاتے تھے لیکن ترقی یافتہ دور کے مطابق اب برتن سازی مشینوں کے ذریعے کی جاتی ہے مشینوں کے استعمال سے بناوٹی خوبصورتی اور رنگ و روغن میں بہتری آئی ہے پر ان کمہاروں کے لئے روزگار مسئلہ بن گیا ہے جوکہ برسوں سے برتن سازی کے کام سے وابستہ تھے اگر حکومتی سطح پر اس کام سے وابستہ لوگوں کے لئے کوشش کی جائے اور ہاتھوں سے بنائے گئے برتنوں کوگھریلو صنعت کاری یا دست کاری کی صنعت کا درجہ دے کر اسکی ترقی کی کوشش کی جائے تو ان کاریگروں کی
صورتحال میں کافی بہتری آسکتی ہے۔


....................................................................................................

Tazmeen ur report is short. Not impressive. File name not proper. Composing mistakes. 
Always write ur name in the file in ur medium 

Nothing new or impressive. No proper paragraphing. Photos should have been added. 

It looks like article. In reporting always source is quoted.

کمہا ر کے کام میں خر ید فر و خت

M.A Previos
Tazmeen

کمیا ر کے کام میں اشیاء یا سا مان تو ذیا رہ در کا ر نہیں ہو تاالبتہ محنت اور وقت کی طو الت کا کا م ہے ۔ وہ کمہا ر جو کہ دیہا تی علاقو ں میں رہتے ہیں انہیں تو اس کا م کے لئے درکا رمٹی دیہا ت کی زمین سے ہی مل جا تی ہے بنا کسی معا و ضے کے جب کے وہ کمہا ر جو شہری آبادمیں اپنا گزر بسر کر تا ہیں ان ہے چکنی مٹی یہ تو خو د کسی اور ذرئع سے منگو انی پڑ ھتی ہے مٹکہ بر تن سر اہی گملے گلدستے وغیرہ کو بنا نے میں جس سا زو سامان کی ضر ورت پڑ ھتی ہے ان میں ان کا کوئی خر چا نہیں ہو تا مٹی کو گند تا ہیں اس میں ریشہ پیدا کر نے کے لئے گد ھے کی لیت کا استعمال کر تا ہیں امومن ان کے پا س گدھا گا ڑیا ں ہو تی ہیں تو ان ہیں یہ بھی بہ آسا نی درکا ر ہو جا تی ہے چاک بنا تے ہیں جس کے گھمنا کی کی مدد سے اور ہا تھ کی انگلیو ں کے استعمال اور اپنے ہنر بر تن کو شکل دیتے ہیں اصل مہا رت اس کا م میں ہا تھ کی ہے بڑا برتن امو من یہ ایک دن میں دو بنا لیتا ہیں اور چھو ٹے جیسے گلے ،ڈھکن ،دیا پلیٹ 100کی تعداد میں بنا لیتے ہیں ۔
کو ئی بھی کمیشن ایجنٹ مخصو ص ہو جا تا ہے کہ رو ز مخصو ص تعداد میں سا مان دینا ہو تا ہے اور پھر وہ آگے شہر میں دو کا نو ں یا ٹھیو ں کو زیا دہ رقم میں فر وخت کر تا ہے اور پھر وہ اس کے دوگنی قیمت میں گا ہکو ں کو فروخت کر تے ہیں ۔
پاکستان کے تقر یباََ ہر بڑے چھو ٹے شہر میں کمہا ر پا ڑہ کا نام سے بستی آباد ہے جہا ں یہ کام کیا جا تا ہے اور پھر آگا اس کی سیل ہو تی ہے ہر بر تن کی بنا وٹ اور نزاکت کو مدہ نظر رکھتا ہو ئے محنت کی اجر ت دی جا تی ہے خو اہ اس کا استعمال اب کم ہوچکا ہے جوکہ اس کی خر ید وفرو خت ما ضی میں دیکھنا میں آیا کر تی تھی اب نہا یت ہی کم ہو کر رہا گئی ہے اتنی خریت نہیں مل پا تی جتنی محنت ہے ۔تو نئے نسلو ں کا بھی اس کام میں رجہا ن کم ہو تا جا رہا ہے یہ نسبت ما ضی کے کمہا رمو جو د ہیں کمہار پا ڑہ بھی آبادہیں لیکن کمہا ر کے ہا تھو ں کی بنا ئی ہو ئی چےئز وقت کا چلن بدلنے کے سبب کسا با زاری کا شکار ہے جس سے ثقا فتی ادارو ں کی جانب سے سر پرستی کی ضرو رت ہے تا کہ ہنر بھی زند ہ رہے اور ہنر مند بھی ۔ 

ڪنڀار ڪو ڪم

This seems to be article and hearsay, not supported thru primary and secondary data

Quotes, attributions from related people 

Opinion of experts.

Not supported by secondary data

Photos 

 No new or hidden aspect is disclosed

Investigative Report-Part I 

Rajesh, Mumtaz Jamali Group

ڪنڀار ڪو ڪم:

ڪنڀار ڪي ڪم جو طريقو:

راجيش ڪمار 78

ڪنڀار ڪو ڪم جو سڄو دارو مدار مٽي مهارت تي آهي جيتوڻيڪ هي ڪاروبار صدين کان پراڻو آهي پر حيرت جهڙي ڳالهه اها آهي ته هن جديد ٽيڪنالاجي واري دوُر ۾ به ان  ڪم جي ڪا واضع ڪا تبديلي ناهي آهي، هن ڪم ۾ عام ماڻهو جو وس ناهي هلندو، ٻين مهارتي ڪمن جيان هن ۾ به مهارتي ماڻهن جي محنت  مشتمل  هوندي آهي .جنهن ۾ ڪجهه  مرحلا شامل آهن، ڏسجي ته هي ڪم ٻين ڪمن کان ڪافي ڏکيو ۽ جلدي تيار ٿيندڙ آهي. ڪنڀار ڪي ڪم ۾ هٺين مرحلا ذير استعمال ايندا آهن.

مٽي جي چونڊ:

 سڀ کان اول سٺي ٿانون لاءِ سٺي مٽي جي چونڊ ڪبي آهي اها مٽي رنگ جي ڀوري هوندي آهي ۽ اها اڪثر ڪري شاخن، تلائون، کاڻون ۽ کڏن جي مٽي هوندي آهي جيڪا عام مٽي کان ڏسڻ ۾ مختلف هوندي آهي.

مٽي کي ڀورڻ ۽ ڇاڻن:

 اها مٽي جڏهن اڏي تي پهچندي آهي ته ڪجهه مذدور ۽ ڪاريگر ان مٽي مان سڀ ڀتر ڪُٽي ڀوري سنهي ڪندا آهن، ۽ ان کي ڪٿي ڪٿي پروڻ سان به کي ڇاڻيندا آهي،

مٽي کي پُسائڻ، ڳوهڻ ۽ ان ۾ مصالعو وجهڻ: جڏهن مٽي ڇاڻي صفا ڀور ڀور ٿيندي آهي  ته پوءِ ان ۾ پاڻي ويجهبو آهي ۽ پوءِ ان ۾ ڪُت ۽ واري ملائي وڃي ٿي ۽ ان کي اٽي وانگي ڳهبو آهي  پر پهريان ان کي لتن سان پوءِ ان کي وري هٿ سان پڻ ڳوهبو آهي ۽ ان ڳوهيل مٽي کي سٿڙين ۾ الڳ الڳ ٺاهيو ويندو آهي. 

چڪ تي چاڙهڻ:

 چڪ هڪ گول ڦيٿي وانگي هوندو آهي جنهن تي مٽي جا سٿڙ رکبا آهن ان چڪ کي هيٺيان ڪاريگر پيرن سان هلائيندو آهي ۽ جڏهن اهو چڪ ڦرڻي وانگي ڦرڻ شروع ڪندو آهي ته ڪاريگر مٿي رکيل ڳهيل مٽي جي سٿڙ کي هٿن ۽ آنڱرين جي مدد سان پنهنجي مهارت سان ان جي شڪل يا ڊزائين ٺاهيندو آهي، هر  ٿانو لاءِ مٽي جو مقدار الڳ هوندو آهي، ان دوران ڪاريگر پاڻي جو به استعمال ڪندو ويندو آهي جيئن هن کي ڊزائين ٺاهڻ ۾ آساني ٿي. 

ٿانون کي سڪائڻ:

 جڏهن ٿانو چڪ مان تيار ٿي لهندا آهن ته اتي ڪاريگر وڏي مهارت سان ان ڪچي ٿانو کي ٻاهر ڪنهن ڪشادي جڳهه تي سڪائڻ لاءِ رکندا آهن، ڇو جو اهي ڪچا ٿانو ننڍي چر پر سان پنهنجي شڪل وڃائي وهندا آهي جنهن جو نقصان ڪنڀر کي ٿيندو آهي، ۽ تقريبن اهو ٿائون سڪڻ ۾ هڪ کان مٿي ڏينهن لڳندا آهي ڇو جو انهي شئ جو دارومدار موسم جي صورتحال تي آهي. اڪثر ڪري گرمي جي موسم ۾ هڪ ڏينهن ۾ ٿانو سڪي ويندا  آهن. هڪ ڏينهن سڪائڻ بعد ان جي گهڙائي وارو مرحلو اچي ٿو هن لاءِ به الڳ ڪاريگر مختص هوندو آهي شروعاتي نموني بعد هن جي گھڙائي ڪري وري مجهي (ڪاٺ جي ٽهيل پٽي) هڻدا آهن ۽ ٻيهر هڪ ڏينهن لاءِ  سڪائيندا آهن، جيئن ٿانو سهڻو لڳي.

ٿانو کي پچائيڻ: 

مختلف ٿانو جهڙوڪ دلو، مٽ، گگهر، چاڏي، نادي، پاٽوڙو گهڙو جهڙا وڏا ٿانو هوندا آهن اهي جڏهن سڪي ويندا آهن ته انهن کي الڳ سان بٺي ۾ پچايو ويندو آهي، پر ننڍا ٿانو، جنهن ۾ ڪوپ، گلاس، ڪنورو، ڪنڊيون، ۽ ٻارن جا رانديڪا وري الڳ سان پچايا ويندا آهن ڇو جو ڳڏيل پچائڻ سان ننڍا ٿانو سڙي ڪارا ٿي ويندا آهي ۽ پوءِ اهي پنهنجي خاصيت وڃائي ويندا آهن، بٺي ۾ بوهه، ڪٽ، ۽ توتڙ وغيره استعمال ٿيندو آهي. جڏهن پچي تيار ٿيندو آهي ته  ڪاريگر ان کي بٺي مان ڪڍي ٻي هند قطار سان لڳائندو آهي ۽ واري واري هر هڪ ٿانو کي ڪپڙو هڻدا آهن جيئن اندر يا ٻاهر ڪاراڻ مٽجي سگهي ۽ اهو ٿانو لسو ٿي سگهي. ٿانو پچائڻ کان پهريان ٿانو جو رنگ ڀورو هوندو آهي پر پچائيڻ بعد ٿانو پنهنجو رنگ تبديل ڪندو آهي پر جوهي ڪاڇو ۽ اترين علائقن جي مٽي جي ٿانو پچائڻ بعد ايترو رنگ تبديل گهٽ ڪندا  آهن ۽ ميٽوڙو  رهندا آهن جڏهن ٻين سنڌ جي ٻين علائقن اڪثر ڪري ٿانو پچڻ بعد ڳاڙهو هوندا آَهن.

نتيجو:

 ڪنڀار ڪو ڪم قديمي هنر ليکيو ويندو آهي جيتوڻيڪ هن ڪم ۾ مختلف مرحلا درپيش ايندا آهن. هر مرحلي ۾ اتي الڳ ڪاريگر مختص هوندو آهي، هر مرحلي ۾ مهارت سان گڏ محنت ۽ لڳن شامل هوندي آهي.

ڪنڀرن جي حالت زندگي:

ممتاز علي جمالي: 159

ڪنڀار اصل هڪ هنر جو نالو آهي ۽ ڪافي ڪنڀرن جو اصل تعلق پنجاب سان آهي جيڪي ڪنهن نه ڪنهن طريقي سان زندگي بثر ڪرڻ لاءِ اچي هتي  سنڌ ۾ آباد ٿيا. سنڌ ۾ رهندڙ ڪنڀارن جي اڳ کان زندگي هاڻي اڃا وڌيڪ اجيرن بڻجي وئي آهي، جيترو هن جو خرچو آهي ايتري هنن جي آمدني ناهي، ڏسجي ته هن هنر ۾ مهارت جي ضرورت هوندي آهي پر ان ماهرن کي ان پورو اجرو نٿو ملي.

مزدور ۽ ڪاريگر:

هي ڪم مرحلي وار آهي هر مرحلي ۾ الڳ ڪاريگر مختص هوندو آهي جيئن مٽي ڳوڏڻ تي، چڪ هلائڻ، ۽ ٿانو بچائڻ کان وٺي هر ڪم ۾ ڪاريگر الڳ هوندو آهي.

هنن جي آمدني: اڄ جو جديد دوُر بجلي جو دوُر سڏيو ويندو آهي  پهريان جتي پاڻي ٿڌي ڪرڻ لاءِ مٽ استعمال ٿيندو هو اتي اڄ فرج ۽ برف ماڻهو استعمال ڪندا آهن، ائين ئي ٺڪر جي نادي جي جڳه تي پلاسٽيڪ جي بالٽي، ٺڪر گلاس جي جڳهه تي شيشي ۽ پلاسٽڪ استعال ٿيندو آهي انهي جي ڪري ڪنڀرن جي ٺهيل جي شين جي خريدو فروخت تقريبن ختم ٿي ويو آهي انهي جي ڪري هنن جي آمدني گهٽ ٿي وئي آهي.  ٻي طرف وڏا واپاري هنن کان گهٽ قيمت تي شيون خريد ڪري مهانگي اگهه ۾ فروخت ڪندا آهن،  سروي ۾ اها خبر پئي آهي ته هڪ مٽ جنهن جي قيمت بازار ۾ 50  رپيا آهي ته ڪاريگر کي وڃي 15 رپيا نصيب ٿيندا آهن جنهن ۾ هو مزدورن جو اجرو ڪڍي ته هن کي وڃي هڪ مٽ مان صرف 4 رپيا بچندا آهن، انهي سڄي معامري کي ڏسجي ته ڪاريگر پنهنجو پيٽ گزر ڪرڻ ۾ ئي پورا آهن، عام طور هن صنعت ۾ سڀ کان وڌيڪ فائدو دڪان دار ۽ واپاري کي ملندو آهي. اڪثر ڪري جڏهن سياري جي موسم هوندي آهي ته هن شين جي خريد و فروخت تمام گهٽجي ويندي آهي ته واپاري بازار ۾ موڙي پيدا ڪندا آهن جنهن ۾ واپاري فائدو وٺي وڏي پيماني تي شيون خريد ڪري اسٽور ڪندا آهن ۽ گرمي جي موسم ۾ انهن کي فروخت ڪندا آهن. 

هنن جي حالت زندگي:

انسان جي زندگي جيئڻ جو سڄو دارومدار ان جي ڪاروبار سان ۽ ان جي آمدني سان هوندو آهي، جيئن ڪنڀارن جو جيڪي پنهنجي پوري زندگي مٽي سان کيڏندي گزارن ٿا ۽ ماڻهن جي سک لاءِ نهائين جي گرمي ۽ سختي برداشت ڪن ٿا. هنن جي حالت زندگي لاءِ خود شاهه عبدالطيف فرمايو آهي ” سڙي سارو ڏينهن ٻاهر ٻاڦ نه نڪري“ هن مان مراد ته سڄو ڏينهن  محنت ڪرڻ باوجود ڪنهن کي شڪايت ناهن ڪندا نه ئي ڪنهن جي در وڃي فرياد ڪندا آهن، هنن جا گهر ڪکائون هوندا آهن جيڪي وڏي برسات  ۾ پاڻي به روڪي ناهن سگهندا نه ئي سياري ۾ سئ ۽ گرمي ۾ سيج جي تپش روڪي سگهن ٿا. ڪنڀر صبح جي ماني کائيندا آهن ته منجهد جي ماني قسمت تي ڇڏي ڏيندا آهن، انهي جي ڪري ڪافي ڪنڀرن اهو خانداني ڪم ڇڏي ٻيو ڪاروبار ڪرڻ شروع ڪيو آهي. ڏسجي ته اڪثر ڪري اهي ٿانو ٺاهيندڙ ڪنڀر جي اولاد به پير سنڀباليندي ئي هن ڪم سان لڳي ويندا آهن ۽ پڙهي ناهن سگهندا. سماج ۾ طبقاتي نظام جي ڪري هنن کي ماڻهن ڪم تر سمجهندا آهن انهي جي ڪري ڪافي ڪنڀر پاڻ کي ٻي ذات وارو سڏائڻ تي مجبور پڻ آهن. 

ڪنڀرن جو مستقبل:

 عام طور اهو موقف پڻ اختيار ڪيو ويندو آهي ته ڪنڀار ڪو ڪم سنڌ جي ثقافت آهي پر ڏسجي ته هنن کي هاڻي نه ثقافتي تور استعمال ڪيو ويندو آهي ۽ نه ئي وري حڪومتي ستح تي هنن جي ڪا مالي مدد ٿيندي آهي. جديد اليڪٽرانيڪ شيون اچڻ جي ڪري هنن جي شين جي خريد و فروخت تمام هاڻي گهٽجي ويو آهي. ۽ اها صورتحال رهي ته هن ڪم جو مستقبل ۽ هنن جي ڪاريگرن جو مستقبل به تباهه آهي.

نتيجو:

 ڪنڀارن جيڪي قديمي تهذيبن ۾ به هنن جا آثار ملن ٿا جنهن کي تاريخ ۾ به ڳوليو ويو آهي پر جديد اليڪٽرانيڪ دور جي ڪري هنن جي اهميت گهٽجي وئي آهي، 100 مان 95 ڪاريگر قرضائي ٿي ويا آهن ۽ ايتري قدر ڪٿي ڪٿي هنن پاڻ کي ۽ پنهنجي اولاد کي به گروي ڪري رکي ڇڏيو آهي.

Outline 

انويسٽيگيشن رپورٽ:

آئوٽ لائين.

موضوع: ڪنڀار ڪو ڪم.

1: ڪنڀار ڪو ڪم جو طريقو (تفصيلي جائزو)

2: ڪنڀار ڪو ڪم مان ٺهندڙ شين جا قسم ۽ ان جي خاصيت 

3: ڪنڀار ڪو ڪم مان ٺهندڙ شين جي خريد و فروخت 

4: ڪنڀارن ڪي ڪم مان ايندڙ آمدني ۽ ان جي حالت ءِ زندگي

5: ڪنڀار ڪي ڪم  جو ماضي 

6: ڪنڀار ڪو ڪم جو حال 

7:ڪنڀار ڪي ڪم جو مستقل 

ميمبر: ممتاز علي جمالي

راجيش ڪمار

سيدا ثناء شاهـه

سمبل

اقصيِٰ قريشي

تظمين رحمنٰ

کوٹری میں فلٹر پلانٹ نکارہ

Composing and spelling  mistakes. A few are marked in blue.

No paragraphing for which u have been repeatedly told. 

 Do not use English words while writing in Urdu. 

When this plant was installed? It valuation? 

No quote or attribution from people, experts and officers responsible for it. Version of those people is must who are alleged for some act. 

At least name of the writer should be correctly spelled.

Photo 

It does not mention which portion is written by whom? 

Format is not proper.
 Nothing new is disclosed 
It is short and seems to be written by one person

        کوٹری میں فلٹر پلانٹ نکارہ
سجاد علی
کلاس ÎB.S iii
رول نمبر: 2k14/MC/163
نومان میر
کلاس :bs iii
رول نمبر :75

Piece:Investigation


پانی زندگی کی علامت ہے اور یہی وجہ ہے کہ ترقی یافتہ ممالک میںاس کی قدر کو تسلیم کیا جاتا ہے اور ان کا تو یہ بھی کہنا ہے کی آئندا جنگیں بھی پانی پر ہو نگی پانی انسانی جسم کے لئے بنیادی ضرورت ہے اسی وجہ سے انسانی جسم کا دو فیصد حصہ پانی پر مشتمل ہے ایک ادمی کے جسم میں 50 سے 55 لیٹر تک پانی موجود ہوتا ہے ۔
 اور اگر بات کی جائے حکومت سندھ کی تو جو کام ان سے نہیںہو تا وہ اسے جھوٹے وعدوں کے رنگ میں ڈھال کر اپنی سُستی اور ناہلی کا مظاہرا ایک اور نئے وعدہ کی راہ دیکھا کرتی ہے ،گزشتہ 8 سال سے کوٹری کا فلٹر پلانٹ بھی اپنی لاچاری کی داستان کی مثال اپنے آپ خود ہے ۔ کوٹری پریس کلب کے چند صحافی سے اس فلٹر پلانٹ کے مطالق پوچھا گےا تو انہوں نے بتاےا کہ اس فلٹر پلانٹ کی منظوری سابق وزیر اعلی سندھ سید قائم علی شاھ نے کوٹری کے شہریوں کو تحفہ میں دی تھی لکن اب فلٹر پلانٹ مشینری
کا استعمال نہ ہونے کی وجہ سے یہ فلٹر پلانٹ اپنی بربادی کا منظر اپنی انکھوں سے دیکھ رہا ہے جس پر اُس وقت کے ڈپٹی کمشنر سید نظیر شاھ نے 2009 میں سخت اکشن لے کر ورک اینڈ سروس کے ڈائریکٹرکو سخت اہقامات جاری کیے کہ فورن اس کی رپورٹ پیش کی جائے لکن اس کے چند دن بعد ہی ڈسی جامشورو کا تبادلہ ہو گیا اور یہ فلٹر پلانٹ غفلت کی بھیٹ چڑھ گیا، اور کوٹری کی عوم گندا پانی پی کر موت کو دعوت دینے پر مجبور ہو گئی جس سے کئی بیماریا پھیلنے لگی،مزید داکٹرز کاکہنا ہے کہ کو منہ کوٹری کی آبادی تقریبن تین لاکھ ہے جس میں ہر تبکے کی لوگ ریہائش پزیر ہےں تو جن لوگو کی امدانی اچھی ہے ان کا گزار بسر مینرل واٹر سے ہو جاتا ہے لکن جو میڈل کلاس کے لوگ اور لویر کلا س کے لوگ اس رحمت سے محروم ہےں جن کی واجہ سے اُنہیں زحمت کا سامنا ہے۔ اسی وجہ سے جگہ جگہ فلٹر پلانٹ کی مشینری لگائی گئی ہے تاکہ صاف پینے کے پانی کو یقینی بناےا جا سکے ۔گندے پانی ہونے کی کئی وجوہات ہےں جن میں بارش کا پانی ،ڈینیج سسٹم،ماحول کی الودگی،کوڑہ کرکٹ،واٹر لائنگ سسٹم،ان مسائل کی اصل وجوہات ہیں۔لکن حکومت ہمیشہ خاموشی کی طرح کا مظاہرا کر کے اپنے ہاتھ اُپر اُٹھا تی آئی ہے۔ گندا پانی پینے سے لاکھو بیماریاںجنم لیتی ہےں جن میں اندرونی بیماریاں اور بیرونی شامل ہے۔جن کے موضی مرض انسانی جسم میں اس طرح سے اپنے گھر بناتے ہےں جس کے بعد انسان کو اس دنےاں سے اپناگھر چھوڑنا پڑتا ہے ، اور نہلے پر دہلہ یہ ہے کہ سرکاری اسپتال میں سہولیات نہ ہونے کی واجہ سے لوگ پرئیویٹ اسپتال کا رخ کرنے پر مجبور ہے گندا پانی پینے سے ہزاروں بچوں کی زندگیاں داﺅ پر لگی ہوئی ہےں مقامی ڈاکڑرز کے متابق کوٹری روزانہ 50 سے60 بچے گندے پانی پینے کی وجہ سے بیمار ہو رہے ہےں،بچوں میں ڈائریا پیٹ کے دیگر امر اض اور جلد ی بیماریاں پھیل رہی ہےںشہریوں کا کہنا ہے کہ ہم مجبور ہےں گندا پانی پینے پر کیونکہ کے منرل واٹٹر خریدنے کی ان کی سقت نہیں ہے ۔اس پر کئی بار شہریعں کی جانب سے احتجاج کیا جا چکا ہے ۔عبرت آخبار کے رپوٹر جامشورو سے جب میں نے اصل کہانی پوچھی تو انہوں نے بتایا کہ اس میں سب سے بڑی لاپرواہی t.m.cکی ہے وہ ایک سیاسی پار ٹی سپوٹر ہے اس وجہ سے وہ اس پلانٹ کے مطالق حکومت سے اور مقامی m.n.a اور m,p,aکے سامنے سب اچھا ہے کی بین بجاے جا رہا ہے۔اس مطالق پبلک ھیلتھ والے اس فلٹر پلانت کو کمپلیٹ کر چکے ہےںلکن ان سے tmcوالی چارج نہیں لے رہے ہےں ان کا یہ کہنا ہے کہ اس میں نکارہ مٹیریل استعمال ہوا ہے اس وجہ سے ہم اس میں ہاتھ نہیں ڈالے گے اب اس سارے گیم میں عوام پیس رہی ہے اور حکومت اس پر خاموش ہے۔اس کے مطالق میں نے جب خود جاکے پبلک ھیلتھ والوں سے پوچھا تو انہوں نے بتایا کے اس کی بجت ایک کروڑ پچاس لاکھ ہے(کلارک) مزید اس نے نام ظاہر نہ کرنے کی صورت پر بتاےا اس پلانٹ کی دوسری بڑی وجہ ٹھیکادار کا حکومتی پارٹی کا ہونہ اور پبلک ھیلتھ کی کرپشن ہے۔دوسری جانب جب میں نے عوام سے پوچھا تو انہوں نے لاچاری کا رونہ رو کہ بتایا کہ دونوں کی ضد کے بیچ میں ہم پیس رہے ہے۔اور اس سارے معملے میں mna mpaاس وجہ سے خاموش ہے کیونکہ حکومت بھی خاموش ہے۔ اس سارے معملے میں اصل چہرے حکومت کے ہ ہےں اور زمیدار بھی حکومت ہی ہے

سونے اور چاندی سے بننے والی چیزوں میں ملاوٹ

Photos 

Graphs 

 Many composing mistakes in Mizna portion 

Conclusion is not proper

سونے اور چاندی سے بننے والی چیزوں میں ملاوٹ

فہرست


    ٭    سونے میں ملاوٹ (صرافہ بازار، شاہی بازار حیدرآباد)۔
        تحریر:۔    شہریار رشید     رول نمبر147    بی ایس پارٹ تھری

    ٭    2003 سے لیکر2016 سونے کی مہنگائی کی وجہ سے عوام کا آرٹیفشل جیولری کی طرف بڑھتا رجحان۔
        تحریر:۔    فرحانہ ناغڑ         رول نمبر24    بی ایس پارٹ تھری

    ٭    مصنوعی زیورات پر سونے کے پانی کا بڑھتا ہوا رحجان۔
        تحریر:۔    مذنہ رئیس الدین    رول نمبر156    بی ایس پارٹ تھری

   ٭ حیدرآباد اور کراچی کے سونے میں فرق۔
     تحریر:۔ شعبیہ قاضی  رول نمبر ۵۶۱  بی ایس پارٹ تھری
 
 عالمی طور پر سونے کی قیمتوں میں اتار چڑھاﺅ  
   سمرا شیخ 

----------------------------------------------------------------- 

 عرفات جیولرز صرافہ بازار شاہی بازار حیدرآباد
    شہریار رشید
رول نمبر:    147   
کلاس:    بی ایس پارٹ (تھری)
حوالہ:
سورس:    راﺅ سجاد (دوکاندار)
    محسن لودھی (سونارورکر)   
سونے میں ملاوٹ (صرافہ بازار ، شاہی بازار حیدرآباد)
٭    سونے کے بڑھتے ہوئے دام جو کہ آسمان سے باتیں کر رہے ہیں ایسے میں سونا خریدنا ایک بڑی مشکل بن چکا ہے مگر پھر بھی لوگ اپنی بہن ،بیٹی کو جہیز میں سونا دیتے ہیں اور حیدرآباد کہ سوناروں کی چور بازاری ہے کہ ختم ہونے کا نام نہیں لیتی،    بقول دوکاندار سجاد راﺅ کے اُن کا کہنا تھا کہ حیدرآباد کی سب سے بڑی سونے کی مارکیٹ جسے شاہی بازار اور صرافہ بازار بھی کہاجاتا ہے جہاں کھولے عام ملاوٹ والا سونا بیچا جا رہا ہے اور کوئی ان کو روکنے والا نہیں ۔مہنگائی سے پریشان عوام سونے کے مہنگے ہونے کے باوجود بھی سونا خریدتی ہے مگر یہ بے ایمان سونار ملاوٹ شدہ سونا عوام کے متھے ماررہے ہیں کچھ دکانداروں کا عالم تو کچھ یوں ہے کہ وہ اکیس کریٹ ملاوٹ شدہ سونے کو چوبیس کریٹ بنا کر انتہائی بے فکر ہو کر فروخت کر رہے ہیں یہ سونارسونا فروخت کرتے ہوئے نہایت صفائی سے یہ بولتے ہیں کہ ہمارے جیسا سونا آپکو پورے بازار میں نہیں ملے گا اور گاہک کو سونے کے بارے میں غلط معلومات دے کر ، اپنی باتوں میں اُلجھا کر ملاوٹ والا اکیس کریٹ سونا چوبیس کریٹ بنا کر فروخت کرتے ہیں اور سونا خریدنے والے حضرات ان سوناروں کی عالیشان دوکانیں دیکھ کر ان کی باتوں کوسچ مان کرسونا خرید لیتے ہیں ۔

٭    سونا بنانے والے سنار محسن لودھی کا کہنا تھا کہ سونے میں ملاوٹ بہت طریقوں سے کی جاتی ہے ، بہت سے سونار سونے میں چاندی ملاتے ہیں چاندی سونے سے تیرانوے فیصد سستی ہوتی ہے اور با آسانی سونے میں مل کر سونے کی شکل اختیار کر لیتی ہے چاندی کی ملاوٹ نہایت صفائی کے ساتھ کی جاتی ہے جس کو پکڑنا عام آدمی کےلئے نا ممکن ہے کسی بھی سونے کے زیورات میں اوپری سطح پر تو سونا ہوتا ہے مگر اندورانی سطح ، چاندی سے بنائی جاتی ہے اور اس پر صرف سونے کا پانی چڑھا ہوتا ہے جو کہ حو با حو سونا ہی لگتا ہے اسطرح کے ملاوٹ شدہ سونے کے زیورات کا اندازہ تب ہوتا ہے جب انہیں واپس سوناروں کے پاس بیچنے کےلئے لایا جاتا ہے فروخت کرتے وقت سونار سونا خریدارکو چیک نہیں کرواتے البتہ وہی زیورات سونار خریدتے وقت طرح طرح کے طریقوں سے سونے کو جانچتے ہیں چونکہ یہ سونا ملاوٹ شدہ ہوتا ہے اس لئے سونار ایسے سونے کی آدھی قیمت لگاتے ہیں اور جب انہیں کہا جاتا ہے کہ یہ سونا آپ سے لیا گیا ہے پھر ملاوٹ کیسے ہو سکتی ہے تو وہ اس بات کو ماننے سے صاف انکار کر دیتے ہیں اور اسکے ساتھ ساتھ یہ سونار زیوار خریدتے وقت زیورات میں بننے والی مزدوری کے پیسے بھی کاٹ لیتے ہیں۔

٭    حیدرآباد صرافہ بازار میں صرف دس فیصد ہی دوکاندار ایسے ہیں جو کہ اکیس ،بائیس اور چوبیس کریٹ بغیر ملاوٹ والا سونا بیچ رہے ہیں کیونکہ بائیس اور چوبیس کریٹ سونا دبئی سے منگوایا جاتا ہے جو کہ ملاوٹ شدہ نہیں ہوتا جبکہ نو ّے فیصد دوکاندار بارہ،آٹھارہ اور ساڑھے اُننس کریٹ سونے کو اکیس کریٹ بنا کر بازار میں فروخت کر رہے ہیں اُن دوکانداروں میں سے بیشتر دوکاندار ساڑھے اُننس کریٹ سونا ہی استعمال کرتے ہیں اور گاہک کو اکیس کریٹ کے دام میں فروخت کرتے ہیں ۔
اریڈیئم(سونے کا بُرادہ):۔
اِریڈیئم جسے سونے کا بُرادہ بھی کہا جاتا ہے ۔یہ ایک ایسا دھاتو ہے جو کہ سونے میں ملایا جاتا ہے سونے کے وزن کو بڑھانے کےلئے یہ بُرادہ سونے کو پگلاتے وقت ملایا جاتا ہے اور اس ملاوٹ کو پکڑنا بلکل نا ممکن ہے ،اریڈیم یعنی سونے کا بُرادہ ملاوٹ کرنا غیر قانونی ہے اسکے باوجود صرافہ بازار میں اس دھاتو کو سونے میں ملایا جا رہا ہے اور کسی کو کانوں کان خبر تک نہیں ،اس بُرادے کی ملاوٹ پکڑنے کا صرف ایک ہی طریقہ کا وہ طریقہ سونے کو پگلانا ہے سونے کے پگلتے وقت اریڈیئم سونے سے الگ ہو جاتا ہے ۔اریڈیئم انسانی جلد کےلئے نہایت نقصان دہ چیز ہے اس کے باعث جلدی کینسر ہونے کا خطرہ رہتا ہے اسکے باوجود سونار اپنے کاروبار کو چار چاند لگانے کی لالچ میں اس دھاتو کو سونے میں ملا رہے ہیں اس ملاوٹ کو روکنا لازمی ہے اور اس طرح کے دھاتو کا ستعمال غیر قانونی اور جُرم ہے ۔

----------------------------------------------------------------- 

   فرحانہ ناغڑ
رول نمبر:    24   
کلاس:    بی ایس پارٹ (تھری)
حوالہ:    شاپ زیور کلیکشن اور ناصر جیولرز(لطیف آباد۔حیدرآباد)
سورس:    عاصم اینڈ ناصر (شاپ کیپر)

2003 سے لیکر2016 تک سونے کی مہنگائی کی وجہ سے عوام کا آرٹیفشل جیولری کی طرف بڑھتا رجحان
    گولڈ مارکیٹ میں آئے دن سونے کی قیمتوں میں فرق آتا رہتا ہے۔مگر آج کل سونے کی قیمتیں آسمان کو چھو رہی ہیں۔پرانے سالوں میں مڈل کلاس طبقہ شادی میں سونا چڑھاتے تھے جو آسانی سے مناسب قیمت میں دستیاب ہوجاتا تھا۔دلہن کے لئے مڈل کلاس گھرانوں میںسونا چڑھانا مشکل کام نہیں ہوتا تھا مڈل کلاس بھی شادی کی تقریب میں سونے کا استعمال باآسانی کرتا تھا۔۳۰۰۲ سے لے کر ۶۰۰۲ تک سونا مناسب قیمتوں میں فروخت کیاجانا تھامگر ان سالوں کے بعد سونے کی قیمتوں میں حد درجہ اضافہ شروع ہوگیا جو ایک مڈل کلاس طبقے کے لیے خریدنا مشکل ثابت ہوگیا۔۰۱۰۲تک سونے کی قیمتوں میں میں اضافہ تو ہوا مگر ایک متوسط طبقہ مشکل سے ہی سہی مگر خصوصاََ شادی بیاہ میں سونا چڑھانے کے قابل تھا مگر موجودہ دور نے ان قیمتوں میں فرق لا کر سونا خریدنا مشکل بنا دیا ہے۔
۱۱۰۲ میں تیزی سے بڑھتی ہوئی سونے کی قیمتیں:
    نومبر ۱۱۰۲ سے اپریل ۶۱۰۲ کے درمیان سونے کی قیمتیں ۰۰۰۰۴۱ سے ۰۰۰۰۶۱ فی اونس کے درمیان رہی پھر اپریل ۲۱۰۲ سے ستمبر ۶۱۰۲ تک سونے کی قیمتوں میں تیزی سے اضافہ شروع ہوگیاستمبر ۲۱۰۲ سے فروری ۳۱۰۲ کے درمیان سونے کی قیمتوں میں بے تحاشہ اضافہ ہوا یہاں تک کہ قیمتیں ۰۰۰۰۸۱ فی اونس تک پہنچ گئی اس کے بعد سونے کی قیمتوں میں کمی آنی شروع ہوئی اور فروری ۳۱۰۲ سے جولائی ۳۱۰۲ کے درمیان قیمتوں میں بہت تیزی سے کمی آئی یہاں تک کہ سونے کی قیمت ۰۰۰۶۱ فی اونس تک پہنچ گئی ۔جولائی ۳۱۰۲ کے بعد سے قیمتوں میں اتار چڑھاو آتا رہا کبھی اضافہ اور کبھی کمی ہوتی رہی ۔اگست ۵۱۰۲میںسونے کی قیمت میںبہت تیزی سے کمی آنی شروع ہوئی جو کہ جنوری ۶۱۰۲ تک جاری رہی یہاں تک کہ قیمتیں ۰۰۰۰۱ ۱ روپے فی اونس پر جا پہنچی ۔اس کے بعد قیمتوں میں پھر اضافہ شروع ہوا اور جنوری ۶۱۰۲ کے بعد قیمتوں میں باتدریج اضافہ ہوتا رہا اور یہ اتار چڑھاو ابھی تک جاری ہے۔نومبر ۶۱۰۲ میں سونے کی موجودہ قیمتیں ۰۰۰۵۲۱ فی اونس تک برقرار ہیں اور انہی اتار چڑھاو کو مدنظر رکھتے ہوئے عوام شادی بیاہ کی تقریب میںآرٹیفشل جیولری کی طرف مائل ہوتی ہوئی نظر آرہی ہے۔
آرٹیفشل جیولری کی طرف بڑھتا رجحان:
    سونے کی مہنگائی اور اتار چڑھاو کی وجہ سے لوگوں نے آرٹیفشل جیولری کی طرف رخ کر لیا ہے۔زیادہ تر لوگ اپنی تقریبات میں آرٹیفشل جیولری کا انتیخاب کرتے ہیں۔سونا بڑھنے کی وجہ ڈالر کی بڑھتی ہوئی قیمتوں کی وجہ سے پاکستانی روپے کے حساب سے سونا مہنگا پڑھ رہا ہے۔جیولر کے مطابق سونے کی قیمتیں دن بہ دن بڑھنے کے سبب لوگ آرٹیفشل جیولری لی طرف مائل ہو رہے ہیں۔جیولر کا کہنا ہے کہ گزشتہ سالوں سے سونے کی خریدوفروخت میں کمی آئی ہوئی ہے جس کا سبب مہنگائی ہے اور لوگوں کی توجہ کا مرکز آرٹیفشل جیولری بن رہی ہے جس نے سونے کی خریدوفروخت کو متاثر کیا جس کا سبب ایک تو بڑھتی ہوئی مہنگائی ہے اور لوگوں کی توجہ کا مرکز آرٹیفشل جیولری بن رہی ہے جس نے سونے کی خریدوفروخت کو متا ثر کر رکھا ہے۔کچھ اور دوسری باتوں کو مدنظر رکھتے ہوئے لوگ آرٹیفشل جیولری کو شادی بیاہ میں استعمال کرنے لگ گئے ہیںجن میں سے ایک مہنگائی تو ہے مگر اس کے علاوہ وارداتوں کا ڈر بھی لوگوں میں پھیلا ہوا ہے۔لوگوں نے آرٹیفشل جیولری کو اپنی شادی بیاہ کی تقریب میں استعمال کرنے کا رجحان ان کے دیدہ زیب ڈیزائن اور میچنگ کے لئے بھی کر رکھا ہے۔شادی کے جوڑے کے حساب سے آجکل میچنگ اارٹیفشل جیولری نے لوگوں کی توجہ اپنی جانب کھینچ رکھی ہے۔اور موجودہ دور میں جس میں سونا فی تولہ ۰۵۳۶۴ کا مل رہا ہے اور ایسے مہنگائی کے دور میں متوسط طبقے کے لئے آرٹیفشل جیولری ایک اچھا سستا ااور آسانی سے دستیاب ہونے والا حل ہے۔


    مصنوعی زیورات پر سونے کے پانی کا بڑھتا ہوا رحجان۔
There are many composing mistakes, which rendered this piece unreadable.مذنہ رئیس الدین
رول نمبر:    156
کلاس :    بی ایس پارٹ (تھری)
    موسم کی طرح فےشن مےں بھی وقت کے ساتھ بدلاﺅ آتا رہتا ہے سندھ کے دوسرے بڑے شہر حےدرآباد مےں بھی ہر قسم کا فےشن اختےار کےا جاتا ہے اور اپنے وقت کے حساب سے ختم ہو جاتا ہے زےورات بھی فےشن کا اہم ترےن حصہ ہےں ۔ خواتےن کا سنگھار زےورات کا بغےر نا مکمل رہتا ہے ۔
زےورات الگ الگ اور مختلف قسم کی دھاتوں پلےٹےنےم، سونا ، چاندی، کانسی، تانبے ، ٹائٹےنےم ، ٹنگٹن ، (بے رنگ فولاد ) اور رہو ڈےم (فولاد ) سے مختلف اشکال مےں تےار کئے جاتے ہےں
دھاتوں کی ان مختلف اقسام مےں سے سونا اےک اہم اور مہنگی دھات ہے۔ جو تولہ کے حساب سے فروخت کی جاتی ہے اور کےڑے کے حساب سے جانچی جاتی ہے رپورٹ کے مطابق حےدرآباد مےں خائص سونا جوکہ (24کےرٹ کا ہوتا ہے)55700فی تولہ کے حساب سے فروخت کےا جارہا ہے۔جب کہ اس سے کم کےرٹ (21k)کے حساب سے فروخت کےا جارہا ہے سرافہ بازار کے سنہار عبدالمجےد کے مطابق سونا مختلف اقسام کے رنگوں مےں بنتا ہے
آرٹےفےشل زےورات پر سونے کا پانی
زےور خواتےن کے بناﺅ سنگھار کی تکمےل کرتا ہے اس لئے ہر عورت مختلف قسم کے زےورات پہنی ہے مگر بات کی جائے سونے کی تو خواتےن ہو ےا مرد حضرات ان کی اول ترجےح سونا ہے اور تا حال سونا ہی ہے ےہ ہر کلاس کے لوگوں مےں اہمےت کا حامل ہوتا ہے اور خواہ کم ےا زےادہ مقدار مےں پاےا جاتا ہے باقی حےدرآباد شہر کی زےادہ تر دکانوں میں 22کےرٹ کا سونا 24کےرٹ کا بتا کر فروخت کےا جارہا ہے۔
سونے کی بڑھتی ہوئی قےمتوں کی وجہ سے لوگوں مےں سونا پہننے کا رجحان کم ہوگےا ہے جس مےں بور (نچلے طبقے) کے لوگ تو ےہ رواج کم ہی کر چکے ہےں جب کہ مڈل کلاس مےں ےہ رجحان ابھی کافی حد تک پاےا گےا ہے سونے کی بڑھتی ہوئی قےمتوں کی وجہ سے اب زےورات پر صرف سونے کا پانی چڑھا کر بھی بےچا جانے لگا ہے
مختلف قسم کی دھاتوں پر سونے کا پانی چڑھا کر بھی بےچا جانے لگا ہے معمولی اور مصنوعی قسم کی دھاتوں پر زےورات پر سونے کا پانی چڑھا دےا جاتا ہے
سرافہ بازار کے اےک سنہار عدنان قرےشی کے مطابق سونے کا پانی دو مختلف قسم کے تےزابوں کو ملا کر سائےلڈ نام کے کےمےکل مےں حل کر کے بناےا جاتا ہے اور پھر اس مصنوعی زےور کو سونے جےسا کلر دےنے کے لئے اےک تار مےں باندھ کر بگھو کرارتھ دیتے ہیںاور اس کے ساتھ ایک اور ارتھ کے تار کوتانبے میں باندھ کر بگھو کر سونے کا کلر بناےا جاتا ہے اور پھرمصنوعی (آرٹےفےشل زےورات)مےں سونے جےسی چمک پےدا کرنے کے لئے ان پر © ©لےکر اور اسٹےل پالش کی جاتی ہے جومصنوعی زےورات مےں بلکل سونے جےسی ہے چمک پےدا کردےتی ہے۔
رےشم گلی کے اےک سنہار عمران کے مطابق سونے کا پانی زےورات پر ان کے وزن کے حساب سے چڑھاتے ہےں اور اس ہی حساب سے پےسے بھی لگتے ہےں اےک مےڈےم سےٹ (ہار ، بندے اور انگوھٹی ) پر اگر سونے کا پانی چھڑواےا جائے تو وہ تقرےباََ250سے300روپے تک کا ہوتا ہے۔جانچ پڑتال کے بعد رپورٹ کے مطابق سونے کا پانی غرےب لوگ زےورات پر چڑھا کر استعمال کرتے ہےں جبکہ ہائی کلاس طبقہ سونے کا پانی اپنے برتنوں پر چڑھا کر استعمال مےں لاتے ہےں۔ غےر ملکی رےاستوں مےں جہاں ابھی تک بادشاہت قائم ہے وہاں تانبے کے برتنوں پرسونے کا پانی چڑھا کر استعمال کئے جاتے ہےں جبکہ موجودہ دور مےں بہار ممالک مےں (جس مےں دبئی وغےرہ شامل ہےں ےا بھی سونے کا پانی چڑہائے ہوئے برتن اور دوسری اشےاءبھی فروخت کی جانے لگی ہےں )۔

----------------------------------------------------------------------
Is students name correctly spelled? 
حیدر آباد اور کراچی کے سونے اور چاندی کا فرق:
ٰؒؑ نام:شعبیہ قاضی
رول نمبر:۵۶۱
کلاس:بی ایس پارٹ ۳

دور کوئی بھی ہو زیورات قوانین کی ذینت ہمیشہ سے رہے ہیں ۔ زیورات صرف وجو د زن کی خوبصورتی گواہی ہیں بڑھائے بلکہ انکا سرمایہ حیات بھی ہیں خواں زیورات سونے کا ہو یا چاندنی کا ہو قوانین کی وجہ کا ہمیشہ ہی مرکز بنے رہتے ہیں ۔
کراچی صرافہ مارکیتوں میں زیورات کے شکل میں سونا خالص نہیں ملتا سونا کیرٹ سے پیمایا جاتا ہے جتنے زیادہ کیرٹ بڑھتے جاتے ہیں سونا خالص ہوتا جاتا ہے ۔24کیرٹ کا سونا سب سے زیادہ /خالص ہوتا ہے شہر کراچی کی صرافہ مارکیتوں میں زیورات کی شکل میں سونا بہت ناقص مہیہ کیاجاتاہے 18کیرٹ 19کیرٹ کے سونے سے زیورات بنائے جاتے ہیں جوکہ کچھ ہی عرصے میں ماند پڑجاتے ہیں خواہ خواتین انہیں زہت تن کریں یا نہ کریں ۔18,19کیرٹ کا سونا رکھے رکھے بھی اپنی چمک کھودیتا ہے شہر کراچی میں خالص سونا ڈھونڈنا آٹے میں نمک کے برابر ہے ۔جسے کہ کراچی کے علاقے صدر میں بیس سال پرانی ایک سنار کی دکان ہے جہاں پر12,22کیرٹ کا سونا بھی زیورات کی شکل میں باآسانی دستیاب ہوجاتا ہے ۔ایک پانی سونے کی دکانے میں جہاں 21,22کیرٹ کے سونے کے زیورات مل جاتے ہیں ۔
سونا کبھی بھی 24کیرٹ کے زیورات میں استعمال نہیں کیا جاتا کیونکہ وہ اس قدر خالص ہوتا ہے کہ اس کہ زیورات میں بن پائے۔
24کیرٹ کا سونا نہایت نرم وملائم ہوتا ہے اس ہی وجہ سے یہ زیورات بنانے میں استعمال نہیں ہوتا ۔اگر ہوتو وہ زیورات سے جائیں ۔نرم ہونے کی وجہ سے وہ اپنا ڈیزائن قائم نہیں رکھ پاتے ۔اس سے 24کیرٹ کا سونا کی شکل میں ہوتا ہے ۔ان سونے میں زیادہ خریداری سونے کے نظر آرہی ہے اور خریداری محفوظ سرمایہ کاری کیلئے کی جاتی ہے عالمی مارکیٹ میں ڈاکر کے اصافے سے فی اونس سونے کی قیمت1321ڈالر ہوگئی تاہم مقامی مارکیٹ میں سونے کی فی تولہ قیمت200روپے کمی سے 53300روپے رہی ہے ۔سندھ صراف ایسوسی ایشن کے مطابق مقامی صرافہمارکیٹوں میں10گرام سونے 685روپے ہوگئے۔حیدرآباد کی صرافہ مارکیٹوں میں سونا 21,22کیرٹ زیور کی شکل میں با آسانی دستیاب ہے شہر حیدرآباد کا سونا کراچی کے مقابلے بہت اچھا سونا سونا ہے حیدرآباد کے سونے میں ملاوت کم ہوتی ہے اور حیدرآباد کا سونا خراب بھی نہیں ہوتا حیدرآباد میں مختلف علاقوں میں سونے کی دکانے ہیں ۔جو لوگ اسلی سونے چاندنی کا کاروبار کراہے ہیں انکو اچھے اور خالص سونے کی پہچان اسکو ہاتھ میں لیتے ہی ہوجاتی ہے ہمارے چاند نرے میں زیورات کو وجود زن کی زینت بنانے کے ساتھ ساتھ سرمایہ حیات کے طو رپر بھی خریدا جاتا ہے ۔
سونے میں سب سے زیادہ خالص سونا 24کیرٹ کا ہوتا ہے جسکا زیور نہیں بن سکتا اسلیئے اس میں ملاوت کی جاتی ہے ملاوت میں کئی دوسری دھاتوں کا استعمال کیا جاتا ہے جیسے کے چاندنی پیتل سونے میں ان دھانوں کی ملاوت سے لے کر اسکو ہو روئے کرنے کے عمل تک کئی اور چیزیں بھی استعمال کی جاتی ہیں سونے کو صاف کرنے میں تیزاب بھی استعمال کیا جاتا ہے ۔سونا کیونکہ صرف خوبصورتی میں بار چاند لگانے کیلئے ہی ہیں ۔بھی خریدتے ہیں تاکہ وقت پر کا م آسکے حالات کی ناسازگی میں اس بیچ کر مدد ہوجائے ۔

اختتامConclusion/:۔
حیدرآباد کے صرافہ بازار، ریشم بازار اور دوسری سونے کی دکانوں میں کی گئی تحقیقات اور جانچ پڑتال کے بعد یہ سامنے آیا ہے کہ جس طرح وقت کے ساتھ ساتھ سونا مہنگا ہوتا جا رہا ہے اس ہی کے ساتھ ساتھ لوگوں میں بھی سونا پہننے کے بجائے مصنوعی زیورات پہننے کا رحجان بڑھتا جا رہا ہے اور ساتھ ہی یہ بھی پتہ چلا کہ حیدرآباد شہر میں دوسرے شہروں کی نسب ابھی بھی چند دکانوں میں اچھا اور خالص سونا موجود ہے اور امیر ہو یا غریب آج بھی یہاں کے لوگ سرمایہ حیات کے طور پر سونے کو محفوظ کرتے ہیں ۔

Practical work was carried out under supervision of Sir Sohail Sangi, at Media & Communication Department, University of Sindh

سنڌ يونيورسٽي ۽ فيشن!

This is MA previous group

Akash Hamirani: 10

Jamshed Wighyo: 31

Sehar Jakhrani: 53

Maiza Sidiqui: 33

سنڌ يونيورسٽي ۽ فيشن!

تفصيلي جائزو:              آڪاش هميراڻي

2K16/MMC/10

سنڌ جي فن، فڪر، علم، ادب، شعور ۽ سياسي سگهه جي  آبياري ڪندڙ مادر علمي سنڌ يونيورسٽي ڄامشورو، جنهن  سنڌ جي هزارين علم جي اُڃايل سرويچن جي علمي اُڃ اجهائيندي رهي آهي، هر سال هزارين شاگرد پنهنجا حسين خواب کڻي ڄامشوري جي  مڌ مست هوائن  ۾ هيرجي مادر علمي کي پنهنجو ٻيو  گهر سمجهن ٿا. سنڌ يونيورسٽي سموري سنڌ ۾ فڪري  شعوري طور تي وڏا نانءُ پيدا ڪيا آهن، سنڌ يونيورسٽي، سنڌ جي اهڙي peak point آهي. جتي فلسفي، سياست، سماجيات، ادب، شاعري، سائنس، ٽيڪنالاجي، صحافت، لسانيات ۽  معاشيات توڙي انيڪ شعبن ۾  شاگرد پنهنجن پنهنجن شعبن ۾ مهارت حاصل ڪندا آهن.

            سنڌ يونيورسٽي ۾ ڪُل 52 شعبا آهن، جنهن ۾ سائنس، آرٽس، سوشل سائنسز ۽ انفارميشن ٽيڪنالاجيز جون فيڪلٽيون شامل آهن،  سنڌ يونيورسٽي ۾ تعليم حاصل ڪندڙ شاگردن جو تعداد مجموعي طور تي اٽڪل 20 هزار کان مٿي آهي.  جنهن ۾ بيچلرس، ماسٽرس ۽ ايم فل جون ڊگريون شامل آهن.

            دُنيا جي ٻين يونيورسٽين وانگر سنڌ يونيورسٽي ۾ پڻ فيشن پنهنجي عروج تي پهتل آهي، سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ مڙني شعبن جا شاگرد توڙي شاگردياڻيون فيشن جي مارڪيٽ جو حصو آهن. تحقيقي رپورٽنگ جي جائزي بعد اهو معلوم ٿئي ٿو ته سنڌ يونيورسٽي ۾ فيشن جي رُجحان ۾ وڌارو ٿي رهيو آهي.  فيشن ڏانهن مائل ٿيڻ جو وڏو سبب اهو معلوم ٿيو آهي ته  ڪمرشل ايڊ جي ماسٽر مائينڊ استادن جي اشتهاربازيءَ جو ڪمال آهي.

            انٽرنيٽ توڙي سوشل ميڊيا جون سموريون سائيٽس فيشن جي اهڙي رجحان ۾ سڀني کان اڳتي آهن. اڄ جتي اينڊروائيڊ موبائل فيشن جي جاءِ ورتي آهي، اُتي  ساڳئي موبائل وسيلي گهڻو استعمال ڪيو ويندڙ سوشل برائوزنگ(فيسبڪ، او ايل ايڪس وغيره)پڻ فيشن ڏانهن مائل ڪرڻ جا مؤثر هٿيار آهن.

اڪثريت ڇوڪرا فيشن مان مُراد ڊريسنگ وٺندا آهن، جڏهن ته ڇوڪريون رنگين ڊريسنگ سان گڏ ميڪ اپ توڙي ٻيو ڪاسميٽڪ جو سامان فيشن جي ذمري ۾ آڻين ٿيون. سنڌ يونيورسٽي اندر فيشن جي دُنيا ۾  ڇوڪريون، ڇوڪرن کان اڳتي ڏسجن ٿيون، جڏهن ته ڇوڪرن جو فيشن ڏانهن متوجهه ٿيڻ جو سبب فلم انڊسٽري پڻ ٻڌايو وڃي ٿو، يونيورسٽي جي شعبن جي مخصوص نفسيات پڻ مطابقت رکندڙ فيشن ڏانهن مائل ڪري ٿي.

سنڌ يونيورسٽي سادگي پسند شاگردن جو وڏو انگ تعليم حاصل  ڪري ٿو. هوءِ ٻاهرين يعني  Imported فيشن بدران علائقائي لباس کي پسند ڪري ٿو. اُن جو مثال سنڌ جي ٻهراڙيءِ وارن علائقن سان تعلق رکندڙ شاگردن ۾ پسي سگهجي ٿو.

سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ فيشني شاگرد پنهنجين لاڳاپيل سمورين شين کي فيشني بڻائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. ڇوڪرا اڪثر ڪري ٿيلها Begs پنهنجي آئيڊيل(فلمي هيرو، ڪرڪيٽر، سياستدان يا فريڊم فائيٽر) جي تصويرن سان سجائيندا آهن. موٽر سائيڪلن توڙي سندن گاڏين تي هيروز، يا فلمي ٽڪرن جون پٽيون پڻ ڏسڻ لاءِ ملنديون آهن. جڳ مشهور هندستاني فلم PK مان متاثر ٿيندڙ شاگرد، پنهنجي موٽر سائيڪل جي بيڪ سائيڊ تي “سنڌي پي_ڪي ” جي پٽي لڳائي پنهنجي ذوق جو اظهار ڪندا آهن.

 فيشن جي هن رنگ برنگي دور ۾ سنڌ يونيورسٽي جا شاگرد توڙي شاگردياڻيون فيشن سان لاڳاپيل هر شي کي حاصل ڪرڻ جا جتن ڪندا/ ڪنديون آهن. هو ءَ مهانگن بيوٽي پارلرز، ڪلاٿ مارڪيٽس، هيئر سيلونز، ڪاسميٽڪ سينٽرز توڙي بوٽ هائوسز تان خريداري ڪري پنهنجي شخصيت جي چمڪ دمڪ وڌائڻ جي ڪوشش ڪندا آهن. قومي توڙي صوبائي سطح تي قومي ۽ ثقافتي ڏهاڙن، عيدن توڙي ڏياري جي موقعن تي شاگردن کي فيشن ۾ ڏسڻ وٽان هوندو آهي. هيٺ سنڌ يونيورسٽي ۾ فيشن جي سموري تحقيقي رپورٽ موجب گڏ ڪيل ڄاڻ پيش ڪيون ٿا.

سنڌ يونيورسٽي ۾ ڇوڪرين جا فيش:                       سحر جکراڻي

2K16/MMC/53

فيشن ڊزائنز خاص طرح جي طرز زندگي يا خاص طرح جي لباس کي فيشن ۾ اهڙي طريقي سان جدت آڻيندا/آڻينديون آهن، جو عام ماڻهو ان کي ڏسي دنگ رهجي وڃي ٿو، فيشن ڊيزائينر ان ڳالهه جا ماهر هوندا آهن تـه ڪيئن فيشن کي علاقائي ءِ موسمي ضرورت مطابق رکيو وڃي؟ مختلف طرح جي برانڊز ۽ ڪمپنيون اشتهار ۽ جديد مواملات جي ذريعي کي استمعال ڪندي دنيا جي ڪنڊ ڪڙڇ ۾ اشتهاري مهم هلائيندا آهن ۽ انهي نئين طور جي ملبوسات ۽ فيشن جي پراڊڪٽ کي مارڪيٽ ۾ اهميت وڌرائيندا آهن، اڄڪلهه انٽرنيٽ جي دور ۾ آن لائين خريد و فروخت بيحد آساني پيدا ڪري ڇڏي آهي، گوگل توڙي ٻين ڪمرشل سائيٽس جي ذريعي شاگردياڻيون انهي رجحان طرف مائل ٿينديون آهن، انهي شين ۾ گهڻو ڪري ڇوڪريون ميڪ اپ ۽  ٻيون شيون شامل آهن، انهي سلسي فيشن جي ماهرن جون چوڻ آهي تـ فيشن ماسٽرز جي مهارت سبب ڇوڪرين جو وڏو انگ انهي سحر ۾ وٺجي وڃي ٿو، سنڌيونيورسٽي ۾ ڇوڪرين جو وڏو انگ جينز پائي ٿو،  هو جينز سان گڏ اسڪرٽ پڻ پائين ٿيون، ڇوڪريون يونيورسٽي جي اندر سينگار جو بئگون پڻ گڏ آڻين ٿيون، جتي مختلف ميڪ اپ توڙي خوبصورتي جا مختلف ٽولز پڻ هوندا آهن، جنهن سان هو ڪلاسن بعد يا ڪلاس ڪان اڳ ۾ پاڻ کي ٺاهينديون آهن، ڇوڪرين ۾ فيشن سان گڏ رنگ پڻ تبديل ٿندو آهي. هو پسنديده رنگ کي وڌيڪ ترجيح ڏينديون آهن، نيون ايندڙ شاگردياڻيون سينيئر شاگردياڻين کان فيشن نقل ڪنديون آهن، اڪثر شاگردياڻيون صبح جي روشني کان بچڻ جي لاءِ حجاب ڪنديون آهن مگر اهو مذهبي اصولن سبب پڻ ڪيو ويندو آهي، سنڌ يونيورسٽي جون اڪثر ڇوڪريون رنگين ڪپڙا پائڻ سان گڏ هر فيشن ڪنديون آهن ۽ جوتن ۾ اڪثر ڪري ڇوڪريون فل شوز پائينديون آهن، تمام وڏو انگ فيشني سينڊل پڻ پائنيدو آهن، جنهن ۾ پينسل هيل توڙي پيا قسم شامل آهن، اڪثر ڇوڪرين جو چوڻ آهي تـ فيشن جي وسيلي پاڻ کي بدلائڻ بيوقوفي آهي، دنيا ۾ ڪرڻ لاءِ ڪم گهڻا پيا آهن، جيترو خرچ ڇوڪريون فيشن تي ڪنديون آهن، اوترو اگر خرچ فلاح بهبود لاءَ خرچ ڪيو وڃي تـ بهتر ٿي سگهي ٿو، هتي هر ماڻهو فيشن ڪرڻ چاهي ٿو پر ڇوڪريون تمام گهڻو اڳتي آهن، ڇوڪريون فيشن بعد گهڻو فخر محسوس ڪنديون آهن، ڪي ڇوڪريون اڪثر ڪري برقعو پڻ پائنديون آهن، مگر برقعي واري جبي جي سوڙهو هڻڻ سبب هجاب کي حجاب جي ضرورت پوندي آهي.

يونيورسٽي ۾ شاگردياڻين جو وڏو تعداد سادگي وارو مزاج پڻ رکي ٿو، اهي فهميدانـ مزاج کي اولين ترجيح ڏينديون آهن، اڪثر ڪري ڇوڪريون سوشل ميڊيا جي استمعال ڪنديون آهن، جنهن سبب هو مختلف فيشن مان متاثر ٿي استمعال ڪن ٿيون، جنهن سان فيشن ۾ واڌارو ٿيندو آهي .

دنيا جتي فيشن جي دنيا ڇوڪرن توڙي ٻارن کي متاثر ڪيو آهي، اتي ڇوڪرين کي انهي سمنڊ ۾ لوڙهي ڇڏيو آهي، وقت پنهنجي حالت کي تبديل ڪيو آهي، هتي فيشني ڇوڪرن کي گڏ کڻي هلڻ توڙي فيشن ڪرڻ مجبوري نـه پر ڇوڪرين جو ذاتي شوق هوندو آهي .

شاگردن جو ٻهراڙِي پاس آئوٽ تائين جو سفر:        مائزا صديقي

2K16/MMC/33

رواج ۽ مقبول طور زندگي فيشن چورائيندي آهي، جديد دور جا نوجوان  مڪمل طور تي فيشن جي سرگرمين تي وڌيڪ زور ڏيندا آهن، يونيورسٽي ۾ ايندڙ شاگرد توڙي شاگردياڻيون سنڌ جي مختلف ضلعن مان ايندا آهن، جيڪي يونيورسٽي ۾ پنهني مقصد جي ساڀيان لاءِ محنت سان گڏوگڏ فيشن کي پڻ ترجيح ڏيندا آهن، ٻهراڙي کان ايندڙ شاگرد يونيورسٽي ۾ پاڻ کي اوپرا سمجهن ٿا، هو جلدي ءِ آساني سان پاڻ کي تبديل ڪري ناهي سگهندا، سيميسٽر جي شروع ٿيندي ئي ٻهراڙي جو شاگرد پڙهائي جي طرف هجي ٿو اهڙي طريقي سان پهڙاڙي سان تعلق رکندڙ ڇوڪرا توڙي ڇوڪريون انهي فيشن  جي سفر ۾ پاس آئوٽ ڪري وڃن ٿ ، هي هڪ مڃيل حقيقت آهي تـ ٻهراڙي جون ريتون رسمون، رواج  ۽ فيشن شهر جي فيشن کان گهڻو مختلف آهي شهرن جي فيشن ۾ مارڪيٽنگ  ذريعي جدت ٿيندي رهندي آهي پر ٻهراڙي جون ريتون رسمون رواج  ءِ فيشن شهر جي فيشن کان گهڻو مختلف آهي،  ٻهراڙي جي اندر  ثقافتي ءِ اتان جون ڊريسون توڙي فيشن پڻ علاقائي طور جو هوندو آهي،  ٻهراڙي جي شاگرد جي سنڌ يونيورسٽي ۾ اچڻ کانپوءِ نئون ماحول ملندو آهي، جتي هتي هو آساني سان هيراڪ نـ بڻجندو آهي، ليڪن وقت درڪار هوندو آهي، سنڌيونيورسٽي ۾ اچڻ کان پوءِ آهستي آهستي شاگرد پنهنجي فيشن ۾ تبديلي آڻيندو آهي، هوءِ پهرين فوڪس ڊريسنگ ءِ وارن جي اسٽائيل تي ڪندو آهي، ٻهراڙي جو شاگرد يونيورسٽي جي هاسٽل ۾ رهندو هجي يا وري حيدرآباد يا ڄامشوري ۾ رهندو هجي اهو شاگرد يا شاگردياڻيون پنهنجي گهر کان پري هجڻ ڪري يونيورسٽي يا رهندڙ جگهن تي اوپرائي محسوس ٿيڻ سبب فيشن تي ڌيان گهٽ هوندو آهي، ٻهراڙي جي شاگرد توڙي شاگردياڻين جي سنڌ يونيورسٽي ۾ اچڻ کانپوءِ ڇوڪرا توڙي ڇوڪريون جديد ڪپڙا پائڻ ۾ شرم محسوس ڪندا /ڪنديون آهن، آهستي آهستي هو پاڻ کي جديد فيشن جي طرف مائل ٿيندا ڪندا/ڪنديون آهن، يونيورسٽي ۾ اڪثر ڏٺو ويندو آهي ته جتي شاگرد توڙي شاگردياڻيون مختلف قسم جي فيشن ۾ ملبوس هوندا آهن، جنهن ۾ لباس هوندو آهي، زيورات هجي يا ميڪ اپ يا هينڊبينر هجي سڀ جديد دور جا فيشن آهن، هي شاگرد  فيشن اپنائڻ  سان تعلق رکندڙ شاگر ڏانهن قائل ٿئي ٿو تـه ان کي گهڻي مشڪلات جو منهن ڏيڻو پئجي ٿو، انهن کي شروعات ۾ فيشن گهٽ سمجهه ۾ ايندو آهي تـ ڪهڙي فيشن کي اپنائجي؟ ڇو تـه انهن کي فيشن جي باري ۾ معلومات تمام گهٽ هوندي آهي، هو جڏهن فيشن طرف مائل ٿيڻ شروع ٿيندو آهي تـ فيشن بابت ڄاڻ حاصل ڪرڻ لاءِ يا دوستن جو سهارو وٺندو آهي يا وري سوشل ميديا تي وڃي فيشن متعلق  خبرون چارون وٺڻ شروع ڪندو آهي، اهڙي طرح هو پنهنجي روين، اٿڻ ويهڻ توڙي ملڻ جلڻ ۾ پڻ فرق آڻيندو آهي، سنڌيونيورسٽي ۾ ڏٺو وڃي تـ ٻهراڙي جي علائقن مان ايندڙ ڇوڪريون پاڻ کي فيشن ڏانهن مائل ڪرڻ جي ڪوششو ڪنڊيون رهنديون آهن، مثال طور هو مختلف برانڊ جي ڪپڙن ۾ پڻ ڏٺو ويندو آهي جيڪي، مختلف نين رنگين لباس پڻ پائيديون آهن ءِ ميڪ اپ کي پڻ ترجيح ڏينديون رهيون آهن.

بيچلرز ڊگري جي چئن سالن ءِ ماسٽر ڊگري جي ٻن سالن جي سفر ۾ ٻهراڙي سان تعلق رکندڙ ڇوڪرا توڙي ڇوڪريون فيشن ۾ اچڻ کانپوءِ پاڻ کي خوش قسمت محسوس ڪندا آهن، ايئن ئي هو چئن توڙي ٻن سالن جون سفر ساڳئي فيشن کي ترجيع بنائي پوري ڪندا/ڪنديون آهن.

شاگردن جو فيشن ڏانهن مائل ٿيڻ ۽ فيشن تي ٿيندڙ خرچ!

  آڪاش هميراڻي

2K16/MMC/10

            جيئن جيئن فيشن جي دُنيا ۾ نيون نيون ڊزائينون متعارف ٿي رهيون آهن، تيئن ئي فيشن جي مارڪيٽ ۾ فيشني شين جا اگهه پڻ آسمان سان ڳالهيون ڪرڻ لڳا آهن. فيشن جي دنيا ۾ پراڻي پراڊڪٽ پنهنجي اهيمت ۽ افاديت وڃائي رهي آهي. فيشن جي دنيا ۾ ايڊورٽائيزنگ جي ڌُوم بعد شاگردن جو وڏو تعداد فيشن طرف مائل ٿي رهيو آهي. مختلف ڪميونٽيز ۽ ضلعن مان ايندڙ شاگرد به جديد طرز فيشن اپنائڻ جي ڪوشش ڪري رهيا آهن. اهڙيءِ ريت فيشن تي ڳاٽي ٽوڙ خرچ به برداشت ڪرڻ جو   جتن ڪري رهيا آهن. تحقيقي رپورٽنگ جي سلسلي ۾ شاگردن کان مليل ڄاڻ موجب دُنيا ۾ روز بروز  فيشن جا جديد طريقا ۽ ڊزائينون اچي رهيون آهن. شاگردن جي ويچارن موجب “ڇو نه اسين به انهي وهڪري ۾ شامل ٿي دُنيا ۾ پنهنجي موجودگيءَ جو احساس ڏياريون؟هنن جو خرچ بابت اهو خيال سامهون آيو ته خرچ وسيلن جي آهر ڪندا آهيون، ايئن به ناهي ته شاگرد گهر ٻاري ڏياري ڪندا آهن.هوُءَ وقت ۽ حالتن جي نزاڪت کي سمجهندي پوءِ ئي اهڙو فيصلو ڪندا آهن.”

رياست جو چوٿون ٿنڀ سمجهي ويندڙ ميڊيا (اليڪٽرانڪ، پرنٽ، سوشل ۽  ڪمرشل ميڊيا) جي ذريعي فيشن جي متعلق هر روز اپڊيٽس سان اسان جو نوجوان شاگرد لاڳاپيل رهي ٿو. جنهن وسيلي هو  ڪيترين ئي برانڊز جي ايڊورٽائيزنگ کان متاثر ٿي انهي طرف مائل ٿئي ٿو. اهڙا شاگرد سوشل ميڊيا توڙي مختلف ڪمرشل سائيٽز تي وڃي سرچ پڻ ڪندا رهن ٿا، جنهن سان هنن کي روزاني جي بنياد تي مارڪيٽ ۾ ايندڙ نين فيشن ايبل شين بابت ڄاڻ ملندي رهي ٿي. اهڙيءَ ريت ميڊيا وسيلي سنڌ يونيورسٽي جو شاگرد فيشن ڏانهن مائل ٿيندو رهي ٿو.

            سنڌ يونيورسٽِي ۾ هڪ وڏو ٽولو اهڙو به آهي، جيڪو پڙهائي لاءِ والدين پاران ملندڙ خرچ، پڙهائي بدران فيشن تي استعمال ڪري ٿو. اهڙن شاگردن ۾ اڪثريت انهن شاگردن جي هوندي آهي، جيڪو شهري علائقن سان واسطو رکندو آهي. انهن ۾ به ڇوڪرين جي ڀيٽ ۾ ڇوڪرن جو تعداد وڌيڪ آهي. اهڙن ڇوڪرن ۾ ٻاروتڻ کان بلوغت تائين پرورش اڪثر برگر گهراڻن ۾ ٿيندي آهي. جيڪو يونيورسٽِي ۾ پڙهائي بهاني ڄامشوري يا حيدرآباد ۾ رهندو آهي، جتي هو پڙهائي لاءِ ملندڙ پئسن جو گهڻو تعداد فيشن تي خرچ ڪندو آهي.

            فيشن ايبل ڇوڪرا ۽ ڇوڪريون توڙي سادگي پسند شاگرد پنهنجي الڳ الڳ اهميت ۽ حيثيت رکن ٿا. فيشن جو پڙهائي تي هاڪاري توڙي ناڪاري اثر ٿئي ٿو. هڪ طرف اهڙا شاگرد پڻ موجود آهن جيڪي فيشن کي وقت جي تقاضا سان گڏو گڏ پاڻ کي پروفيشن سان هم آهنگ ڪرڻ جو دڳ سڏين ٿا. اُهي ٽاءِ، ٿري پيس سوٽ، سُٺا بوٽ يا سينڊل، نوان چشما/ گلاس ۽ سن ڪيپ کي فيشن سمجهن ٿا.  اُهي فيشن وسيلي تعليم کي وڌيڪ اؤسر جو ذريعو سمجهن ٿا.انهن جو خيال آهي ته اهڙي فيشن سان اسان جي تعليمي صلاحيتون ۽ قابليتون نکري نروار ٿين ٿيون ۽ سماج اسان کي سُٺو شاگرد  سمجهي ٿو. ٻي طرف اهڙا به شاگرد موجود آهن جيڪي پڙهائي طرف تمام گهٽ پر فيشن طرف وڌيڪ لاڙو رکن ٿا. انهن شاگردن جي انگ ۾ ڇوڪرين جو تعداد ڇوڪرن کان وڌيڪ آهي. سادگي پسند ۽ فيشني دُنيا کان ڪوهين ڏور رهندڙ شاگرد بجاءِ فيشن ۽ ٻي طرف ڌيان ڏيڻ جي پنهنجي تعليم، ڪيريئر، تعمير ۽ پڙهائي طرف توجهه ڏي ٿو. هڪ سوال جي جواب ۾ هنن چيو ته “فيشن جو پڙهائي سان ڪو به سروڪار ڪونهي.”

            فيشن سڌي يا اڻ سڌي طرح  شاگردن جي شخصيت ۽ ڪردار تي اثر انداز ٿئي ٿو. اها ٻي ڳالهه آهي جو ڪهڙي قسم جو فيشن شاگردن پاران اپنايو وڃي ٿو. عام طور تي فلم انڊسٽري جي عروج بعد شاگردن جو وڏو تعداد فلمي فيشن کي وڌيڪ ترجيح ڏي ٿو.فلمي هيرو ڪٽ فيشن هنن جي لهجي توڙي سڀاءُ جو حصو ٿي وڃي ٿو.  سنڌ يونيورسٽي جي شعبن جي  نفسيات پڻ پنهنجي مخصوص جوهر موجب فيشن جي آڌار تي شخصيت تي اثر انداز ٿئي ٿي. تحقيق موجب آرٽ اينڊ ڊزائين جي شعبي جا شاگرد توڙي شاگردياڻيون آرٽسٽڪ قسم جو لباس پائيندا/ پائينديون آهن. سندس لباس  ۾ آرٽسٽڪ قسم جون ڊزائينون پڻ شامل هونديون آهن. شاگرد سياست سان تعلق رکندڙ اڪثر شاگرد چي گويرا جون شرٽون ۽ baggy jeans پائيندا آهن. هي لڏو هن کي فيشن سمجهي پنهنجي شخصيت کي ظاهر ڪرڻ لڳي ٿو.

            عام طور تي اهو چيو ويندو آهي ته فيشن پئسي جو زيان آهي، مگر اها ڳالهه به حقيقت آهي ته جديد دؤر مطابق هي اڻٽر حقيقت آهي اڪثر فيشن ڪندڙ شاگرد توڙي شاگردياڻيون اهو چون ٿيون ته  پئسو ضرور خرچ ٿئي ٿو پر اڄڪلهه جي دور ۾ ماڻهو فيشن کان سواءِ اڌورو آهي. سندن خيال موجب، هر شيءِ ۾ پئسا ضرور گهُربل آهن، پر شخصيت کي چار چنڊ پڻ لڳن ٿا.

            جديد دؤرجي تقاضائن موجب جتي دُنيا هڪ ننڍڙي ڳوٺ (گلوبلائيزيشن) ۾ تبديل ٿيندي پئي وڃي، اُتي  فيشن، ڊزائيننگ ۽ اسٽائلش رنگن، روپن ۽ نمونن جا جديد انداز ڪرادر ۽ شخصيت  ۾ پڻ نکار آڻين ٿا.

 

فيشن جو وڌندڙ رجحان ۽ سادگيءَ پسند شاگرد:   آڪاش هميراڻي

2K16/MMC/10

            اڄڪلهه جي تيزي سان تبديل ٿيندڙ دؤر ۾جتي مختلف شين جا معيار ۽ ماپا تبديل ٿيا آهن، اُتي فيشن ۾ پڻ نيون تبديليون آيون آهن. سادگي پسند شاگرد اڄ به اُن سادگي ۾ گذاري ٿو، جتي هوءَ پاڻ کي صحيح محسوس ڪري ٿو. فيشن جو رجحان سنڌ يونيورسٽي ۾ پڻ اثر انداز ٿيو آهي.هتي پڙهندڙ شاگرد مختلف ثقافتي لباسن کي پڻ جدت واري لاڙي  ۾ آڻي پائين ٿا. جيئن ڏٺو ويندو آهي ته ٿري پيس سُوٽ جي مٿان ڪي ڇوڪرا، سنڌي ٽوپي پائيندا آهن، يا پٽڪو ٻڌندا آهن. فيشن جي وڌندڙ رُجحان ۾ ڇوڪرن   جو  سمورو فوڪس ڊريسنگ تي هوندو آهي. ٻهراڙي جي ڀيٽ ۾  شهري ڇوڪرا وڌيڪ فيشن ڪندا آهن. ٻهراڙي جا شاگرد شهر جي شاگردن کان مختلف انهيءَ ڪري به آهن جو اُهي ڳوٺاڻي مزاج ۽ ڪلچر کي گڏ کڻي هلن ٿا. شهري ڇوڪرن کي سنڌ يونيورسٽي ۾ نت نون اندازن ۽  ڪيترن ئي جديد فيشني روپن ۾ پسي سگهجي ٿو.  فلمي دُنيا جي جديد هيرو ٽائيپ وارن جو اسٽائيل، لباس پڻ هوبهو ساڳيو اپنائيندڙ شهري شاگرد لهجي ۽ ڳالهائڻ جي انداز کي پڻ تبديل ڪري ڇڏيو آهي. يونيورسٽي ۾ فيشن جي وڌندڙ لاڙن ۽ نمونن کي ڏسي ڇوڪرن جديد فيشن اپنائڻ شروع ڪيا آهن. تحقيقي رپورٽنگ جي سلسلي ۾ آرٽ اينڊ ڊزائين شعبي جي آخري سال جي شاگرد  سنگتراش صحرائي جو چوڻ هو ته “ٻهراڙيءِ جو شاگرد توڙي شهري ورڪر ڪلاس سان تعلق رکندڙ شاگرد فيشن جي لحاظ کان هڪڙي complex ۾ رهي ٿو. هوءَ هنن شين کي ترجيح نٿو ڏئي بلڪه ڪنهن حد تائين بُرو پڻ سمجهي ٿو. جڏهن ته شهري توڙي ٻهراڙيءَ جي مٿئين طبقي سان تعلق رکندڙ شاگرد يونيورسٽي ۾ ايندي ئي جديد طرز فيشن ۽ اسٽائلش ڊزائيننگ جي سحر ۾ وٺجي وڃي ٿو.” جيڪڏهن ڏٺو وڃي ته اڪثر ڪري اينڊروائيڊ Android تي فيشن جون جديد latest update  وٺندڙ  اهي شاگرد  حيدرآباد جي مهانگن هيئر سيلون ۽ مهانگن ڪاسميٽڪ جي دُڪانن جهڙوڪ ؛ رائل ڪاسميٽڪ، الخلق بيوٽي سينٽر، توڙي وڏن ڪلاٿ سينٽرن عليان سِلڪ سينٽر، ڪيپري ڪلاٿ سينٽر توڙي مختلف ڪپڙي جي دُڪانن تان مهانگا وڳا پڻ خريد ڪري ٿو. اهو ئي سبب جو اهي شاگرد سدائين هڪڙي قسم جي فيشن ۾ جڪڙيل نٿو رهي. هو هر موسم آهر فيشن ۾ تبديلي آڻي ٿو. جڏهن ته عام شاگرد جي مالي پوزيشن ايتري مضبوط نه هوندي آهي، جو  اهي موسم پٽاندڙ نت نئون ۽ اپڊيٽيڊ فيشن ڪري.

            ساڳئي شعبي جي شاگردياڻي کان به تحقيقي رپورٽنگ جي سلسلي ۾ پُڇيل سوال جي جواب ۾ هُن چيو ته “شهر توڙي ٻهراڙيءِ جون ڇوڪريون فيشن ۾ ڇوڪرن کان ڪافي اڳتي آهن.اها ٻي ڳالهه آهي جو ٻنهيءِ جو ڪيترو مذهبي بئڪ گرائونڊ آهي. جڏهن ته اُن سلسلي ۾ ٻنهي کي برقعو پائڻو پوندو آهي، ايئن به ضرور  آهي ٻهراڙي جي شاگردياڻي يونيورسٽي ۾ اچڻ کان پوءِ ساڳئي سڀاءُ ۽ فيشن کي ترجيح ڏيندي آهي.” سادگيءِ  پسند شاگردياڻي مهانگن سپر مال، بيوٽي پارلر توڙي ڪاسميٽڪ سينٽرن کان پري آهي، هوءِ سادگي ۾ پنهنجو پاڻ کي فِٽ محسوس ڪري ٿي. رهي ڳالهه ته  Eliot class گهراڻي سان تعلق رکندڙ شاگردياڻي جي، سو فيشن ۾ سڀني کان اڳتي آهي.  امير گهراڻن جون شاگردياڻيون  يورپ جي فيشن، ڊريسنگ، ڊزائيننگ ۽ جديد طرز جي اسٽائيل کي وڌيڪ ترجيح ڏين ٿيون. امير طبقي جي شاگردياڻي زيورات کي گهٽ ترجيح ڏي ٿي، پر Casio, Vivienne  ۽ Westwood توڙي limit ladies جهڙين مهانگين واچون پائڻ سندن ترجيح آهي.

            سنڌ يونيورسٽي ۾ ثقافتي ڏهاڙو هجي يا عيد، ڪلرس ڊي هُجي يا بسنت فيسٽيول، آجياڻي تقريبون يا وري الوداعي تقريبون، عام شاگرد اڃان تائين  فيشن جي زد ۾ ناهي آيو. هنن سمورن ڏهاڙن کي اهي سادگيءِ سان ملهائيندا آهن.  اهڙي سلسي ۾ سنڌي شعبي جي ٽئين سال جي شاگرد سنتوش ڪمار  جو چوڻ هو ته “ مجموعي طور تي سادگيءِ پسند شاگرد سلوار قميص پائيندو آهي، سادگيءِ جو تعلق لباس سان ناهي هوندو، پر اهي اڄ به اُن لباس کي ولگر قسم جو پهراڻ سمجهي ٿو.” سادگي پسند شاگرد پنهنجي مزاج  ۽ روين ۾ ماٺيڻو ۽ نوڙت ڪندڙ هوندو آهي، هن جي سڄي ترجيح فيشن بدران پنهنجي مقصد طرف هوندي آهي.

            سنڌ يونيورسٽي جي سينٽرل لائبرري جي سنڌي سيڪشن ۾ ڪم ڪندڙ ملازم انور علي جو چوڻ هو ته “ فيشن ايبل شاگردن توڙي شاگردياڻين جو  تعداد ايترو ججهو ناهي،  بلڪه هاڻي تيزيءِ سان اُسري رهيو آهي. ڇوڪريون، ڇوڪرن جي ڀيٽ ۾ وڌيڪ وقت ۽  پئسو فيشن تي صرف ڪنديون آهن. ٻئي طرف عام شاگرد سادگي پسند مزاج رکي ٿو، هو اڃان تائين جديد فيشن جو مڪمل حصو نه بڻجي سگهيو آهي، ائين به ناهي ته ڪو عام شاگرد صفا سادو پسند رهندو پيو اچي، پر هُن جي نفسيات حالتن ۽ وقت پٽاندڙ فيشن ڏانهن مائل پڻ ٿيندي آهي.” هڪ سوال جي جواب ۾ هُن چيو ته “هڪڙي ڳالهه فيشن ايبل توڙي سادگيءِ پسند شاگردن ۾ ساڳئي آهي، اُها آهي اينڊورائيڊ موبائل فون. فيشن ايبل شاگرد موبائل جو بيجا استعمال ڪندو آهي، جڏهن ته سادگي پسند شاگرد لاڀائتو استعمال ڪندو آهي. سادگي پسند شاگرد  لائبرري ۾ ڪتابن کي ترجيح ڏيندا ۽ فيشن ايبل شاگرد موبائل فون، واءِ فاءِ ۽ ڊجيٽلائيزيشن جي جڪڙ ۾ پنهنجو وقت گُذاريندا آهن.” 

            هونئن ته عام طور تي اهو ڏٺو ويو آهي ته سنڌ يونيورسٽي ۾ سادگي پسند شاگرد ، فيشني شاگردن کان الڳ ٿلڳ ۽ پرڀرو آهي، جنهن جا سبب طبقاتي ۽ سماجي تضاد به ٿي سگهن ٿا. فيشن پسند شاگرد به  هر روز نون فيشنن کي هٿي وٺرائي رهيا آهن، اُها هن دور جي تقاضا آهي. پر  اهڙي صورتحال اڳتي هلي سادگيءِ پسند شاگردن ۾ احساسِ محرومي کي جنم ڏيئي سگهي ٿي ۽ تاريخي، تهذيبي ۽ ثقافتي طور تي نقصانڪار پڻ ٿي سگهي ٿي.

سنڌ يونيورسٽي ۾ ڇوڪرن جا فيشن:                                               جمشيد علي

2K16/MMC/31

دنيا ۾ رهندڙ ماڻهو پنهجي زندگي روزمره جي طريقن سان گذاريندا آهن، انهن ۾ هڪ فيشن آهي، جيڪو هن دنيا ۾ تيزي سان وڌي رهيو آهي، اڪثر شاگرد نئين طرح جا ڪپڙا پائن ٿا، وارن جا نيا فيشن ڪن ٿا، جيڪو ڪجهه ماڻهن کي پسند اچي ٿو۽ هو ان کي استعمال ڪن ٿا، ڪجهه وري الڳ طرح جا جوتا پائي پاڻ کي سنوارين ٿا.

هن ئي طريقي سان  سنڌ يونيورسٽي ۾ پڙهندڙ شاگرد پڙهائي سان گڏو گڏ فيشن جو به انهن ۾ رجحان آهي، سنڌ  يونيورسٽي ۾ هزارن جي تعداد ۾ شاگرد پڙهندا آهن ۽ هنن سڀني  جو الڳ الڳ فيشن آهي، سنڌ يونيورسٽي ۾ ڪجهه شاگردن کي سنڌ يونيورسٽي جي ماحول کي ڏسي ان مان  فيشن کي استعمال ڪندو آهي، تـه مون جا دوست ڪهڙي طريقي سان ڪپڙا پاتل آهن ان جي ڳالهائڻ جو انداز ڪهڙو آهي اهي سڀ هو پنهنجي دوستن مان سکندو آهي، سنڌ يونيورسٽي ۾  شاگردن جو هڪڙو  فيشن ناهي پوءَ به سنڌ يونيورسٽي جا شاگردن ۾ سنڌي ادب جو اثر گهڻو ڏٺو ويو آهي، جيئن تـه شاگرد پنهنجي  ادب کي پاڻ سان گڏو گڏ اڳتي کڻي هلندا اچن ٿا، سنڌي سماج  ۾ (شلوار خميس) پائيندا آهن پر اتي ئي ڪجهه شاگرد آهن جيڪي شلوار خميس نه ٿا پائن ٿا پر انهن جو چوڻ آهي تـ اسان پاڻ کي کي پينٽ شرٽ ۾  سٺو محسوس ڪندا آهيون.

سنڌ يونيورسٽي ۾ هر سال ڪلچر ڏيهاڙو ملهايو ويندو آهي، سنڌ يونيورسٽي جي شاگردن جو چوڻ آهي تـه اسان سنڌي ڪلچر واري ڏينهن اسان سنڌ جو ڪلچر اپنائندا آهيون، جيئن ڪلچر جي ڏهاڙي  اسان کي سنڌي لباس وڳو پائندا آهيون ۽ مٿي تي سنڌي ٽوپي ۽ ڪلهن تي سنڌ جي شان آجرڪ اوڍيندا آهيون  ۽ هن ڏينهن تي صرف سنڌي نـ بلڪ هر شاگرد جنهن جو جيڪو ڪلچر، جنهن جي جيڪا ثقافت آهي، جن ۾ ڪو پنجاپي، پشتو، بلوچي ۽ ٻيا سب جيڪي آهن، هو سڀ ڪلچر جي ڏينهن پنهنجو پنهنجو فيشن ڪري ڪلچر جي ڏينهن سڀني سان ملي ڪري ڪلچر جو ڏهاڙو ملهائينداآهن.

سنڌ يونيورسٽي جو ڊپارٽمينٽ، جيڪو (اسلامي ڪلچر) جي نالي سان آهي، اتان جا شاگرد اسلام مذهب جي باري ۾ پڙهندا آهن تـه انهن جو فيشن اسلامي ثقافت کي اجاگر ڪندو  آهي ڇو تـه هو شاگرد  شلوار خميس پائنداآهن ۽ هن سان گڏ هو مٿي تي اسلامي ٽوپي پائندا آهن ۽ ڪجه شاگرد وري اهڙا آهن جيڪي مٿي تي ٽوپي جي جاءِ  تي پٽڪو پائندا آهن، انهن جو لباس سادگي وارو هوندو  آهي.

اڃ جتي تقريبا پوري دنيا ۾ ٽيليويزن جو دور آهي، سنڌ يونيورسٽي جي ڪجهه شاگردن جو چوڻ هو ته اسان جو فيشن فلمن  يا ڊرامن مان ۽ سوشل ميڊيا مان حاصل ٿيل آهي، اسان ٽيليويزن ۾ ڪجهه  ڏسون ٿا ته ان مان اسان کي جيڪو ڪجهه پسند ايندو آهي، اسان اهو فيشن ڪندا آهيون.سنڌ يونيورسٽي ۾ ڪجه شاگرد اهڙا به آهن جيڪي فلمون ڏسن ٿا پر انهن جو چوڻ آهي تـ اسان فلمون ڏسون ٿا پر اسان انهن مان ڪنهن طريقي جو ڪو فيشن پاڻ تي استعمال ناهي ڪيو، ڇو تـه اسان کي سادگي  پسند آهي.